AP23489830 – Темір оксидінің пигменттерін және ультрадисперсті металл ұнтақтарын алу үшін пирит концентраттарын кешенді өңдеу технологиясын әзірлеу
Мақсаты – көшкін қаупінің мониторингі мен бағалауын жақсарту үшін қашықтықтан зондтау (ЗТ) деректері мен машиналық оқытуды біріктіретін интеграцияланған технологияларды әзірлеу және енгізу болып табылады.
Жобаның өзектілігі: Жоба Алматы қаласы мен облысындағы көшкін қаупі жоғары аймақтардағы деформацияланатын жыныстарға байланысты көшкін процестерін талдауға бағытталған. Бұл өңірлерде тік беткейлер, құрылыс жұмыстары және сейсмикалық белсенділік көшкін қаупін күшейтеді. Зерттеу қашықтан зондтау деректері мен ГАЖ технологияларын біріктіріп, көшкін қаупін бақылау және бағалауды көздейді. Негізгі мақсат – төтенше жағдайлар қызметтері мен жергілікті органдар үшін көшкін қаупінің егжей-тегжейлі карталарын әзірлеу. Жоба заманауи әдістерді, соның ішінде машиналық оқыту мен математикалық модельдеуді қолдана отырып, көшкіндерді болжау және алдын алу тәсілдерін жетілдіруге бағытталған.
Ғылыми жетекші: Ph.D. докторы, Директор, Орынбасарова Эльмира Орынбасарқызы
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: Жер көшкінінің жіктелуі, сандық биіктік модельдерін (DEM) талдау және екінші сериялы GNSS өлшеулерінің деректерін кейінгі өңдеу нәтижелері алынды. UAV әуе фотосуреттері негізінде пикселіне 10 см ажыратымдылықтағы цифрлық рельеф моделі (DTM) құрылды; морфометриялық параметрлер (еңістік, бағыт, қисықтық) есептеліп, еңістіктер қауіптілік дәрежесіне қарай жіктелді. Потенциалды тұрақсыз аймақтар мен әрі қарай бақылауға арналған басымдықты аймақтар анықталды. Геоақпараттық дерекқор құрылып, деформациялар түрі мен шығу тегі бойынша жіктелді. Екінші циклдік GNSS өлшеулері жүргізіліп, ығысулар анықталып, 8–9 см-ге дейінгі шөгу мен 3–4 см-ге дейінгі көлденең ығысуларды қамтитын белсенді деформация аймақтары анықталды. Талдау топырақтың суға қанығуы мен геологиялық жағдайлардың беткей динамикасына әсерін анықтады. Ұшқышсыз ұшу аппараттары (UAV), геоақпараттық жүйелер (GIS) және геодезиялық мониторинг деректерін біріктірудің тиімділігі расталды. SRTM, спутниктік суреттер, сондай-ақ геологиялық және метеорологиялық деректерді қамтитын мәліметтер архиві құрылып, жүйелендірілді. Жер көшкіні түрлері мен олардың қалыптасу факторларының талдауы жүргізілді. Визуалды зерттеулер мен бастапқы GNSS өлшеулері жүргізіліп, жер көшкіні белсенділігі ең жоғары аймақтар анықталды. Барлық жиналған деректер мен кеңістіктік талдау құралдарын біріктіретін ArcGIS Pro (gdb форматындағы) геокеңістік деректер базасы құрылды. Бір ғылыми мақала дайындалып, жарияланды; тағы екі мақала қазіргі уақытта KOKSON және Scopus журналдарына ұсынуға дайындалуда.
Жарияланымдар тізімі
- Илиуф Ф.А., Садыкова Т.С., Камза А.Т., Бейсенбаева С.Ж. Сравнение цифровых моделей рельефа на примере склона международного комплекса лыжных трамплинов «Сункар» // Горный журнал Казахстана. – 2025. – DOI: https://doi.org/10.48498/minmag.2025.242.6.006