Сәтбаев университетінің Физика және технология институтының әзірлемелеріне негізделген Қазақстандағы күн батареяларын өндіру
Satbayev University-дің еншілес ұйымы «Физика-техника институты» ЖШС Алматыдағы TGS-SOLAR зауыты базасында іске асырылып жатқан отандық фотоэлектрлік модульдер өндірісін дамытудың негізгі ғылыми серіктесі болып табылады. Кәсіпорынды жарты жылдан аз уақыт ішінде жасап, іске қосу — ғылым, бизнес және мемлекеттің тиімді кооперациясының үлгісіне айналды; мұнда университет технологияларды трансфер ету мен кадрлар даярлаудағы жүйе қалыптастырушы рөл атқарады.
Күн панельдерін өндіру — жоғары технологиялық және көп кезеңді процесс; ол әр кезеңде дәлдікті, автоматтандыруды және сапаны қатаң бақылауды талап етеді. Зауытта жылына 150 МВт-қа дейін өнім шығаруға бағытталған заманауи жинақтау желісі іске асырылған; толық қуатқа бірте-бірте жетілу жоспарланған. Бастапқы кезеңнің өзінде-ақ кәсіпорын технологиялық жетілгендіктің жоғары деңгейін және масштабтау мүмкіндігін көрсетіп отыр.
Процесс болашақ панельдің негізі болып табылатын, шыны мен полимерлі материалдардың қабаттары арасында герметикаланған кремнийлік ұяшықтарды қамтитын ламинатты дайындаудан басталады. Манипуляторлар мен автоматтандырылған желілер арқылы кесу, тазалау және тұтастықты визуалды тексеру жүргізіледі. Одан кейін конструкцияның беріктігі мен төзімділігін қамтамасыз ететін герметик жоғары дәлдікпен жағылатын алюминийлі жақтаумен жинақтау кезеңі жүреді.
Электрлік бөлікке ерекше назар аударылады: қосқыш қораптарды орнату және контактілерді дәнекерлеу операторлардың жоғары біліктілігін талап етеді, өйткені панельдің жұмыс қабілеттілігі қосылыстардың дұрыстығына тікелей байланысты. Герметикациядан кейін материалдың «жетілу» процесін имитациялайтын арнайы жағдайларда ұсталып болғасын, әр панель көп деңгейлі тестілеуден өтеді. Қуатты, ұяшықтардың тұтастығын тіркейтін және микрон дәлдігіне дейінгі ықтимал ақауларды анықтайтын жүйелер пайдаланылады.
Қорытынды кезең маркировкалауды қамтиды: әр панельге оның бүкіл өндіріс тарихын бақылауға мүмкіндік беретін бірегей код беріледі. Бұл халықаралық стандарттарға сәйкес келетін өнімнің ашықтығы мен сапасының негізін қалыптастырады. Дайын панельдер қауіпсіздік және тасымалдау талаптарын ескере отырып оралады, бұл экспорт жасау және жеткізілімдерді масштабтау кезінде аса маңызды.
Зауытты жасаудың бастамашысы Satbayev University Физика-техника институты болды; оның ғылыми-техникалық жұмыстарының нәтижелері панельдерді өндіру технологиясының негізіне айналды. Университет ғылыми сараптаманы ғана емес, сондай-ақ мамандар даярлауды да қамтамасыз етті: олар оқу кезеңінде-ақ нақты өндірістік процестерге тартылады. Бұл елдің технологиялық егемендігі үшін қажетті «білім — ғылым — индустрия» тұрақты моделін қалыптастырады.
Сонымен бірге жоба локализация мәселелерін де көтереді. Бүгінгі күні кремнийлік ұяшықтар мен арнайы шыны сияқты компоненттердің едәуір бөлігі импортталуда. Дегенмен алюминийлі жақтаулардан бастап кабельдік өнімдерге дейінгі қазақстандық жеткізушілерді дамыту жұмысы жүргізілуде. Бұл ел ішінде толыққанды индустриалдық тізбек қалыптастыру үшін перспективалар ашады.
Күн панельдерін өндіруді дамыту Тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізумен тікелей байланысты. Ең алдымен, жоба жаңартылатын энергия көздерін дамытуды қамтамасыз ете отырып және көмірлі генерацияға тәуелділікті азайта отырып, ЦУР 7 «Қолжетімді және таза энергия» мақсатына үлес қосады. Өндірісті локализациялау және жаңа жұмыс орындарын ашу арқылы ЦУР 8 «Лайықты жұмыс және экономикалық өсу» мақсаты іске асырылады. Ғылыми зерттеулер мен кадрлар даярлауды интеграциялау ЦУР 4 «Сапалы білім» мақсатына сәйкес келеді, өйткені студенттер мен жас мамандар озық технологиялармен жұмыс жасаудың практикалық дағдыларына ие болады.
Бұдан басқа, зауыттың өзінде заманауи жылыту және автоматтандыру жүйелерін қоса алғандағы энергиатиімді шешімдерді енгізу көміртекті ізді азайтуға ықпал етеді, бұл ЦУР 13 «Климаттық іс-қимыл» мақсатына сәйкес келеді. Ақырында, халықаралық технологиялық серіктестермен кооперация және ішкі өнеркәсіптік базаны дамыту ЦУР 9 «Индустриаландыру, инновациялар және инфрақұрылым» мақсатын бейнелейді.
Осылайша, Satbayev University-дің күн панельдерін өндіруді дамытуға қатысуы жеке жобаның шеңберінен шығады. Бұл ғылым индустрияның қозғаушы күшіне, ал инновациялар елдің және аймақтың тұрақты дамуының негізіне айналатын Қазақстанның жаңа энергетикалық моделін қалыптастыруға қосқан үлес.