BR24993218 — Каспий аймағындағы шөлейттену және топырақтың деградациясы мәселелерін шешудің инновациялық әдістерін әзірлеу

Жұмыс мақсаты: Каспий маңы аумақтарында қолайсыз экологиялық жағдайларда топырақтың шөлейттенуі мен тозуы бойынша күрестің жаңа ұтымды және тиімді әдістерін әзірлеу

Жұмыстың өзектілігі: Күтілетін нәтижелер басқа ұқсас өңірлердегі жерлерді рекультивациялау үшін қолданылуы мүмкін жаңа биопрепараттарды Қазақстанның басқа өңірлерінде пайдалануға болады.

Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Доцент, Жакыпбек Ырысжан

Алынған нәтижелер:  ҒЗЖ аясында «Trend Analyzer (NDVI / CI / LST)» бағдарламалық қамтамасыз етуі әзірленіп, экологиялық көрсеткіштердің уақыттық қатарларын тиімді талдауға мүмкіндік берді. Зерттеулер нәтижесінде ғылыми негізделген шөп құрамдары мен биопрепараттарды қолдану топырақ-өсімдік жүйесін қалпына келтіріп, екінші жылы проективтік жабынды 60 %-ға дейін арттыратыны анықталды. Мақат, Бейнеу және Исатай өңірлерінде өсімдік түрлері мен биопрепараттардың әсеріне көпфакторлы талдау жүргізілді. Зерттелген топырақтардың тұздану деңгейі әртүрлі және сілтілі реакцияға ие екені анықталып, бұл өсімдіктердің өнімділігіне әсер ететіні көрсетілді. Биопрепараттарды қолдану, әсіресе Био 2 нұсқасы, өсімдіктердің биомассасы мен өнімділігін 18 %-ға дейін арттырды. Статистикалық талдау алынған нәтижелердің сенімділігін растады. Алынған нәтижелер жоғары ғылыми-техникалық деңгейге ие және шөлейттену мен жердің деградациясына қарсы күресте қолдануға үлкен әлеуетке ие.

Жарияланымдар тізімі

1. Zhakypbek Y., Belkozhayev A.M., Kerimkulova A., Kossalbayev B.D., Murat T., Tursbekov S., Turysbekova G., Tursunova A., Tastambek K.T., Allakhverdiev S.I. MicroRNAs in Plant Genetic Regulation of Drought Tolerance and Their Function in Enhancing Stress Adaptation // Plants. – 2025. – Vol. 14, No. 3. – Art. 410. – URL: https://doi.org/10.3390/plants14030410
2. Zhakypbek Y., Rakhmetullina A., Kamarkhan Z., Tursbekov S., Shi Q., Xing F., Pyrkova A., Ivashchenko A., Kossalbayev B.D., Belkozhayev A.M. In Silico Analysis of miRNA-mRNA Binding Sites in Arabidopsis thaliana as a Model for Drought-Tolerant Plants // Plants. – 2025. – Vol. 14. – Art. 1800. – URL: https://doi.org/10.3390/plants14121800
3. Жакыпбек Ы., Тойшы А.Б., Утеев Е.Т., Турсбеков С.В., Кожаев Ж.Т. Атырау облысы жерлерінің шөлейттенуін қашықтықтан зондтау деректері негізінде мониторингтеу // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – 2025. – № 1 (105). – С. 280–287. – URL: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/27
4. Жакыпбек Ы., Калыбеков М.О., Тоқтар М., Турсбеков С.В., Нұрпейісова Т.Б. Атырау облысы Мақат ауданындағы бұзылған жерлердің техногендік ластануы мен тұздануын талдау // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – 2025. – № 2 (106). – С. 132–141. – URL: https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/30
5. Amirkhanov M.E., Zhakypbek Y., Tursbekov S.V., Nurpeissova T.B. Comparative analysis of the state of desertification of the lands of West and East Kazakhstan // Engineering Journal of Satbayev University. – 2025. – Vol. 147, Issue 2. – P. 40–49. – URL: https://vestnik.satbayev.university/index.php/journal/issue/view/89
6. Ydyrys A., Myrzabekov B., Zhakypbek Y., Toktar M., Massimzhan M. Flora and ecological conditions of the pastoral arid lands of the Caspian Sea // Ғылым және білім. – 2025. – № 3–4 (80). – P. 45–60. – URL: https://nauka.wkau.kz/index.php/gbj/issue/view/116/352
7. Zhakypbek Y., Toktar M., Massimzhan M., Uteyev Y.T., Tursbekov S., Nurpeissova T.B., Kumiskhanova B.B. Investigation of soil degradation processes in the Makat farm in Atyrau region // Почвоведение и агрохимия. – 2025. – № 3 (71). – P. 71–81. – URL: https://journal.soil.kz/jour/issue/current
8. Жакыпбек Ы., Салмұрзаұлы Р., Амирханов М.Е., Қамархан Т. Модель автоматизированной обработки спутниковых данных LANDSAT для оценки процессов деградации растительного покрова и засоления земель в западных регионах Казахстана: авторское свидетельство в области информационных технологий. – 2025.