BR24993051 — IoT және деректерді талдау негізінде интеллектуалды қала жүйесін дамыту

Жұмыс мақсаты: Азаматтардың өмір сүру сапасын жақсарту, қалалық инфрақұрылымды басқаруды оңтайландыру және қаланың тұрақты дамуына ықпал ету үшін IoT технологиясына, деректерді талдауға негізделген қалалық интеллектуалды жүйені әзірлеу.

Жұмыстың өзектілігі: Қазіргі қоғамда қала тұрғындары жайлырақ, қауіпсіз және экологиялық таза өмір сүру жағдайларын күтеді. Ақылды қалалардағы IoT жүйелері қала ресурстарын басқаруды айтарлықтай жақсарта алады, ластануды азайтады, көлік ағындарын оңтайландырады және қауіпсіздікті жақсартады, сондай-ақ маңызды қызметтерге жылдам және жақсы қолжетімділікті қамтамасыз ете отырып, азаматтардың күнделікті өмірін жақсартады. Бизнес пен мемлекеттік органдар шығындарды оңтайландыруға және жұмыс тиімділігін арттыруға мүдделі. IoT жүйелері нақты уақыт режимінде деректерді жинауға және талдауға мүмкіндік береді, бұл басқару шешімдерін жақсартуға және операциялық шығындарды азайтуға көмектеседі. Бұл бизнес-процестерді тиімдірек және үнемді етеді, бұл әсіресе шектеулі ресурстар жағдайында маңызды.

Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Қауымдастырылған профессор, Кальпеева Жылдыз Бейшеналиевна

Алынған нәтижелер: Есепті кезеңде қалалық ортаны, денсаулық сақтау саласын және инфрақұрылымды цифрландыруға бағытталған ғылыми-зерттеу жұмыстары кешені орындалды. Ауа сапасын мониторингтеуге арналған IoT жүйелері әзірленіп, енгізілді, сондай-ақ сенсор деректері негізінде экологиялық көрсеткіштерді талдау және болжау үшін машиналық оқыту алгоритмдері қолданылды. Таза бөлмелердің микроклиматын басқаруға арналған деректер базасы, аппараттық-бағдарламалық модульдер және климаттық жүйелерді оңтайландыру алгоритмдері жасалды. Медициналық процестерді және стационарды алмастыратын қызметтерді оңтайландыруға арналған математикалық модельдер мен цифрлық сервистер іске асырылып, ресурстарды тиімді пайдалану деңгейі арттырылды. Қалалық басқаруға азаматтардың қатысуына арналған цифрлық платформа әзірленіп, Smart People тұжырымдамасы аясында қалалық ортаның жайлылығын арттыруға бағытталған ұсыныстар берілді. Сонымен қатар телекоммуникациялық шешімдер (DAS, 5G) бойынша зерттеулер мен пилоттық енгізулер жүргізіліп, олардың тиімділігі дәлелденді.

Жарияланымдар тізімі

1. Boltaboyeva A., Baigarayeva Zh., Zhussupbekov S., Kalpeeva Zh., Uskenbaeva R. Maintaining cognitive integrity: An analysis of thermal stress in high-stakes clean room environments // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. – 2025. – Vol. 8, No. 5. – Pp. 2237–2250. DOI: 10.53894/ijirss.v8i5.9444. URL: https://www.ijirss.com/index.php/ijirss/article/view/9444/2119
2. Иманбек Б.Т., Байғараева Ж.Е., Қурманова Н.Н., Болтабоева А.К., Кальпеева Ж.Б. Инновационные подходы к мониторингу и управлению стерильными условиями в медицине с использованием ИИ и SCADA // ШҚТУ Хабаршысы. – 2025. – № 1. – С. 163–177. URL: https://storage.ektu.kz/nextcloud/index.php/s/ZF7RMnBMQ6C4Nx9
3. Kengesbayeva S., Razaque A., Smailov N., Uskenbaeva U.K., Kalpeyeva Z. Optimizing Resource Allocation for 5G Internet-of-Things Networks Using Machine Learning Techniques // IEEE SATC 2025 Proceedings. – Dayton, USA, 2025. – Pp. 1–5. DOI: 10.1109/SATC65530.2025.11137046. URL: https://ieeexplore.ieee.org/document/11137046
4. Базарбай Л., Алтайұлы А.Е., Өжікенов Қ.Ә., Тұрдалыұлы М., Мамырбаев О.Ж. Судың сапа көрсеткіштеріне температураның әсерін бағалау моделін әзірлеу // Вестник КазАТК. – 2025. – № 1 (136). – С. 336–345. DOI: 10.52167/1609-1817-2025-136-1-336-345. URL: https://vestnik.alt.edu.kz/index.php/journal/article/view/2180
5. Өскенбаева Р.Қ., Ізбағамбетов Н.А., Қалпеева Ж.Б., Болатбекова Р.О., Пазылов Ш.Т. Анализ оказания стационар-замещающей помощи в системном лечении онкологических пациентов в Алматинском онкологическом центре // Онкология и радиология Казахстана. – 2025. – № 2 (76). – С. 4–8. DOI: https://doi.org/10.52532/2521-6414-2025-2-76-516. URL: https://ojs.oncojournal.kz/index.php/oncol-and-radiol-of-kazakhstan/article/view/516/370
6. Иманбек Б.Т., Байғараева Ж.Е., Болтабоева А.К., Кальпеева Ж.Б., Копенов А.Б. Интеллектуальная система управления мониторинга и управления климатом в чистых помещениях на основе IoT и SCADA // Вестник Университета Шакарима. Серия технические науки. – 2024. – Т. 1, № 4(16). – С. 127–135. DOI: 10.53360/2788-7995-2024-4(16)-17. URL: https://tech.vestnik.shakarim.kz/jour/article/view/1557
7. Bazarbay L., Altay Y.A., Dosbayev Z.M. IoT Antenna Based Measuring System for Analytical Control // ADMInC 2024 Proceedings. – Saint Petersburg, 2024. – Pp. 72–75. DOI: 10.1109/ADMInC63617.2024.10775635. URL: https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=10775635
8. Taissariyeva K., Tashtay E., Bekenov Y., Zhunis A., Zhengis B. Development and Detailed Modeling of Intelligent Telecommunication Networks Architecture // Труды университета. – 2025. – № 2 (99). – С. 441–448. URL: https://tu.kstu.kz/archive/issue/106?page=6
9. Досбаев Ж.М., Алтай Е.А., Ускенбаева Р.К., Кальпеева Ж.Б. Машиналық оқыту әдістері негізінде судың сапасын болжау: деректерді өңдеу және машиналық оқыту модельдерін салыстырмалы бағалау // Вестник Алматинского университета энергетики и связи. – 2025. – № 3 (70). URL: https://vestnik.aues.kz/index.php/none/article/view/1328/365
10. Кальпеева Ж., Саркамбаева Ш., Разак А., Элле В., Галымжанова А. Реализация концепции «Умного города» в Алматы: измерения, текущее состояние и восприятие жителей // Государственное управление и государственная служба. – 2025. – № 3 (94). – С. 121–132. DOI: 10.52123/1994-2370-2025-1533. URL: https://journal.apa.kz/index.php/path/article/view/1533
11. Yeldos A., Bazarbay L., Ozhikenov K., Dosbayev Z., Nakan U., Kalpeyeva Z. Correlation and regression analysis in assessing the relationship between water indicators // Technology Audit and Production Reserves. – 2025. – Vol. 1, No. 2(81). – Pp. 49–53. DOI: 10.15587/2706-5448.2025.323730. URL: https://journals.uran.ua/tarp/article/view/323730
12. Тайсариева К.Н., Таштай Е., Бекенов Е., Джахметов А. 5G желілерінде IoT трафигінің өткізу қабілетін болжау үшін LSTM алгоритмін қолдануды зерттеу // Торайғыров университетінің хабаршысы. – 2025. – № 3. DOI: 10.48081/YKOW1325. URL: https://vestnik-energy.tou.edu.kz/storage/journals/181.pdf
13. Таштай Е., Тайсариева К.Н., Дурмагамбетов Е.Д., Бекенов Е.Е., Мубарак Б.Е. Моделирование и влияние фазового шума в системе 5G OFDM // Научные труды ВИИРЭиС. – 2025. – № 3 (61). – С. 154–162.
14. Патент на полезную модель № 10971 от 08.08.2025. Система управления и мониторинга качеством воздуха / Иманбек Б.Т. и др. URL: https://gosreestr.kazpatent.kz/Utilitymodel/Details?docNumber=424833
15. Авторское свидетельство № 61150 от 01.08.2025. Интегрированная система экологического мониторинга и управления данными об источниках загрязнения на основе интернета вещей / Мауленбеков М.А. и др. URL: https://copyright.kazpatent.kz/?!.iD=wQEy
16. Авторское свидетельство № 58213 от 19.05.2025. Чистая_Комната / Қурманова Н.Н., Молдагулова А.Н., Иманбек Б.Т. URL: https://copyright.kazpatent.kz/?!.iD=wQEy