AP26199023 – Жалпы пайдаланымдағы және жалпы пайдаланудағы емес темір жол жолдарындағы тасымалдаушылардың қауіпсіздігін басқару жүйесінің тиімділігін бағалау әдістемесі
Мақсаты – халықаралық стандарттар негізінде тасымалдаушылар мен кірме жолдар иелерінің қозғалыс қауіпсіздігін басқару жүйелерінің тиімділігін бағалау әдістемесін әзірлеу және теміржол көлігінде қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған шығындарды азайту үшін тәуекелдерді басқару арқылы көлікті тұрақты дамытуға бағытталған іргелі зерттеулер жүргізу.
Жобаның өзектілігі: Бұл жобаның өзектілігі көліктің тұрақты даму мақсаттарына жетудегі, әсіресе қауіпсіздік, тиімділік және тұрақтылық тұрғысындағы маңызды рөлімен байланысты. БҰҰ-ның 2030 жылға дейінгі тұрақты даму күн тәртібі сияқты халықаралық құжаттар тұрақты көлік жүйелерін қамтамасыз ету қажеттілігін атап көрсетеді. Алайда қазіргі деректер теміржол саласында қауіпсіздікке қатысты елеулі мәселелер бар екенін көрсетеді, жыл сайын жүздеген бұзушылықтар тіркеледі. Бұл бұзушылықтардың едәуір бөлігі жеке тасымалдаушылар мен тасымалдау процесінің басқа қатысушыларына тиесілі, бұл қауіпсіздікті басқарудағы жүйелік мәселелерді көрсетеді. Жеке операторлар санының артуы бірыңғай бағалау критерийлерінің болмауына байланысты жағдайды одан әрі күрделендіреді. Сондықтан бұл жоба қауіпсіздік басқару жүйелерін ғылыми негізде бағалау әдістерін әзірлеуге бағытталғандықтан, теміржол көлігінің қауіпсіз әрі тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін аса өзекті болып табылады.
Ғылыми жетекші: Техникалық ғылымдар докторы, Профессор, Абдуллаев Сейдулла Сейдеметович
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: Жоба аясында теміржол көлігіндегі қозғалыс қауіпсіздігін басқару жүйелерін (ҚҚБЖ) талдау және жетілдіру бойынша маңызды нәтижелерге қол жеткізілді. Ұлттық тасымалдаушының ҚҚБЖ-ның ағымдағы жағдайына халықаралық тәжірибелерге сәйкес кешенді бағалау жүргізілді. Қозғалыс қауіпсіздігіне қатысты негізгі бұзушылықтар мен олардың себептері анықталып, тасымалдау процесіне байланысты тәуекелдердің құрылымдалған тізімі қалыптастырылды. Қауіпсіздікке тікелей әсер ететін міндетті өндірістік процестердің құрылымы айқындалды. Сондай-ақ әртүрлі елдердегі қауіпсіздік көрсеткіштеріне салыстырмалы талдау жүргізілді. ҚҚБЖ-ға қойылатын ғылыми негізделген талаптар толықтық және жетілгендік критерийлері негізінде әзірленді. Алғаш рет Қазақстан теміржол жағдайында қозғалыс қауіпсіздігіне әсер ететін факторларды және тәуекелдерді бағалау үшін иерархиялық талдау әдісі (AHP) қолданылды. ҚҚБЖ-ны бағалау критерийлерінің кешенді жүйесі қалыптастырылды, оған қауіпсіздік көрсеткіштері, процестерді орындау көрсеткіштері және нәтижелілік индикаторлары кіреді. Сонымен қатар, 2019–2024 жылдар аралығындағы қауіпсіздік бұзушылықтары жалпы және жеке пайдаланудағы теміржол желілерінде анықталып, жүйеленді. Ұлттық тасымалдаушының ҚҚБЖ құрылымы барлық негізгі өндірістік процестерді қамти отырып толық сипатталды. «Қазақстан темір жолы» ҰК АҚ Қауіпсіздік департаментімен ҚҚБЖ бағалау әдістерін жетілдіру бойынша бірлескен жұмыс жүргізілуде. Әзірленген модельдер мен әдістемелер болашақта тасымалдаушылардың ҚҚБЖ-ын сертификаттау және аудит жүргізуде қолданылатын болады.