AP26197431 – Талшықты Брэгг торларын пайдалана отырып, ғарыштық инфрақұрылымдағы деформацияларды жоғары дәлдікпен бақылауға арналған құрылымдар мен технологияларды әзірлеу
Мақсаты – көп функционалды талшықты Брэгг торлы сенсорының көмегімен металл және композиттік құрылымдардағы жоғары жылдамдықтағы механикалық және жылулық деформацияларды өлшеу әдістерін әзірлеу және тексеру.
Жобаның өзектілігі: Жобаның өзектілігі соққы, діріл, температураның ауытқуы және механикалық зақымдану сияқты дестабилизациялаушы факторлар әсер ететін жағдайларда өлшеулердің сенімділігі мен дәлдігін арттыру қажеттілігімен, әсіресе ғарыш саласында байланысты. Ғарыш аппараттарында қолданылатын заманауи материалдар мен конструкциялар олардың жоғары жылдамдықты және импульстік жүктемелер кезіндегі беріктік және деформациялық сипаттамаларын жан-жақты зерттеуді талап етеді. Осы тұрғыда жоғары сезімталдыққа, жылдам әрекет етуге және электромагниттік кедергілерге төзімділікке ие Брэггтің талшықтық торлары (ВБР) ерекше қызығушылық тудырады. ВБР қолдану жоғары жылдамдықты деформацияларды өлшеуге және экстремалды жағдайларда материалдардың бұзылу шегін анықтауға мүмкіндік береді. Өлшеудің жаңа әдістерін әзірлеу және талшықты-оптикалық датчиктерді қолдану соққы әсерлері кезінде конструкциялардың мінез-құлқын дәлірек модельдеуге жол ашады. Жалпы алғанда, жоба заманауи диагностикалық технологияларды дамытуға бағытталған, бұл ғарыш техникасының және басқа да стратегиялық маңызды салалардың қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Ғылыми жетекші: Ph.D. докторы, Көшкінбаев Сәулетбек Жолдықараұлы
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: Жоба аясында металл жабындарындағы жоғары жылдамдықты деформацияларды тіркеуге арналған талшықты-оптикалық датчиктің ғылыми-техникалық тұжырымдамасы әзірленді. Датчиктің негізгі параметрлері, материалдар мен конструкцияға қойылатын талаптар анықталып, импульстік механикалық және магниттік жүктемелер жағдайында жұмыс істеуінің алдын ала құрылымдық сызбасы дайындалды. Патенттік ақпаратқа талдау жүргізіліп, қолданыстағы техникалық шешімдер анықталып, әрі қарайғы зерттеулердің перспективалы бағыттары белгіленді. Импульстік магнит өрісін генерациялау жүйесінің және эксперименттік қондырғы элементтерінің бастапқы CAD-модельдері әзірленіп, кейінгі сынақтарға арналған техникалық талаптар қалыптастырылды. Алынған нәтижелердің ғылыми жаңалығы импульстік магниттік қысым әсерінде деформацияларды тіркей алатын және Брэгг торларымен біріктірілген датчик тұжырымдамасын әзірлеуде жатыр. Жобаны іске асыру нәтижесінде металл беттеріндегі, соның ішінде ғарыш аппараттарының элементтеріндегі жоғары жылдамдықты ығысу процестерін анықтауға арналған тиімді әдістемелер мен технологияларды жасау күтілуде. Әртүрлі салаларда, соның ішінде ғарыш өнеркәсібінде, сынақ полигондарында және энергетикада мониторинг жүйелеріне талшықты-оптикалық датчиктерді әзірлеу және енгізу жоспарланып отыр. Жоба аясында жоғары рейтингті ғылыми журналдарда мақалалар жариялау, монография шығару және патент алу көзделген. Сондай-ақ кемінде бір PhD диссертациясын қорғау арқылы ғылыми кадрларды даярлау жоспарлануда. Жалпы алғанда, жоба нәтижелері ғылыми-техникалық әлеуеттің дамуына, коммерцияландыру мүмкіндіктерінің кеңеюіне және Қазақстан Республикасының стратегиялық маңызды салаларына инновациялық шешімдерді енгізуге ықпал етеді.
Жарияланымдар тізімі
- Көшкінбаев С.Ж., Смайлов Н.К., Сейтханова А.К., Жаңатайұлы Ж.
Ғарыш инфрақұрылымындағы деформацияны FBG сенсорларымен дәл бақылау // Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. – Астана, 2025. – Т. 3152. – № 3. – Б. 41–55. – DOI: https://doi.org/10.32523/2616-6836-2025-152-3-41-55. – ISSN 2663-1296. - Көшкінбаев С.Ж., Сейтханова А.К., Жаңатайұлы Ж., Кошкинбаева М.Ж., Дуйсенов Н.Ж.
FBG арқылы ғарыш инфрақұрылымын жоғары дәлдікпен бақылау // Вестник Торайгыров университета. – Павлодар, 2025. – Т. 3. – № 3. – Б. 169–183. – DOI: https://doi.org/10.48081/10.48081/FZTY8271. – ISSN 2959-068X.