AP26195333 – Жетісу-Алатау-Балқаш алабының минералды сулары: изотопты-геохимиялық ерекшеліктері, түзілу механизмдері және бальнеологиялық маңызы
Мақсаты – Жетісу-Алатау-Балқаш бассейнінің минералды суларында химиялық элементтердің, тұрақты және радиоактивті изотоптардың кең спектрінің таралуы туралы алғашқы мәліметтерді алу және су-тау жыныстары жүйесінің көп қырлы рөлін анықтау. олардың химиялық құрамының қалыптасуында. Жобаның қолданбалы нәтижелері Қазақстан Республикасының курорттық индустриясы мен туризм индустриясын дамыту үшін жаңа кластерлерді негіздеу үшін олардың бальнеологиялық құндылығын нақтылау болады.
Жобаның өзектілігі: Жобаның өзектілігі Қазақстандағы жерасты минералды сулары бойынша заманауи кешенді зерттеулердің болмауымен байланысты, өйткені соңғы мәліметтер 50 жылдан астам бұрын алынған және қазіргі уақытта ескірген. Спа-индустрия мен бальнеология саласының дамуы жағдайында минералды сулардың изотоптық-геохимиялық сипаттамалары туралы өзекті және сенімді ақпаратқа деген қажеттілік артып келеді. Олардың химиялық құрамының қалыптасу механизмдерінің жеткіліксіз зерттелуі табиғи ресурстарды тиімді пайдалануды шектейді. Заманауи талдау әдістері мен теориялық тәсілдер «су – тау жынысы» жүйесіндегі өзара әрекеттесу процестерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Минералды сулар мен оларды сыйдыратын тау жыныстарын заманауи технологияларды қолдана отырып кешенді зерттеу жоғары деңгейдегі жаңа ғылыми деректер алуға мүмкіндік береді. Жалпы алғанда, жоба ғылыми олқылықтарды толықтыруға және бальнеологияны, туризмді және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды дамытуға негіз қалыптастыруға бағытталған.
Ғылыми жетекші: Геология және минералогия ғылымдарының кандидаты, Профессор, Завалей Вячеслав Алексеевич
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: Жобаны іске асырудың бірінші жылында ауқымды экспедициялық зерттеулер жүргізіліп, Жетісу–Алатау–Балқаш бассейнінің 41 нысанында гидрогеохимиялық сынамалар алынды. Алынған минералды су үлгілері егжей-тегжейлі химиялық-аналитикалық зерттеулер жүргізу үшін аккредиттелген зертханаларға жіберілді. Бұлақтар мен ұңғымалардан алынған 1712 ретроспективті үлгіні қамтитын электрондық деректер базасы құрылып, жобаның ақпараттық негізі айтарлықтай кеңейтілді. Радон қауіптілігі бойынша деректер жалпыланып, радон белсенділігінің 0,9–342,9 Бк/дм³ аралығында өзгеретіні анықталды, ең жоғары мәндер орта-жоғарғы карбон жастағы суларға тән. Жерасты сулары негізінен гидрокарбонатты-кальцийлі типке жататыны анықталды, олардың минералдануы 0,06–52,5 г/дм³ және pH көрсеткіші 6,4–9,3 аралығында. Пайпер диаграммасы негізінде үлгілер су сыйдыратын жыныстардың жасына қарай 11 топқа жіктеліп, олардың геохимиялық ерекшеліктері жүйелендірілді. Геологиялық жасы мен жыныс түріне байланысты радон белсенділігінің таралу заңдылықтары анықталды. Алынған нәтижелер минералды сулардың изотоптық-геохимиялық талдауын жүргізуге, олардың жүйеленуін әзірлеуге және Қазақстан Республикасында спа-индустрия мен туризмді дамыту үшін бальнеологиялық құндылығын бағалауға негіз болады.