AP19680130 — Жер бетінің опырылу қаупі жағдайында пайдалы қазбаларды толық игеру және өнеркәсіптік, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
Жоба мақсаты: ТЖМ ішіндегі бұзылу процестерінің әсер ету аймағындағы әсер ету аймағында орналасқан опырылу деңгейі жоғары учаскені кеңістіктік оқшаулау
Жоба өзектілігі: Жобаның өзектілігі жоғары сәтсіздік жағдайында тау-кен өндіру объектілерін пайдалану кезінде Өнеркәсіптік және экологиялық қауіпсіздікті арттыру қажеттілігіне байланысты. Жер асты жұмыстарының қарқындылығы мен инфрақұрылымның қартаюы жағдайында кенеттен бұзылу қаупі артады. Ықтимал құлау аймағын дәл оқшаулаудың инновациялық әдістерін әзірлеу және енгізу алдын алу шараларын уақтылы қабылдауға, экономикалық шығындарды азайтуға және апаттардың алдын алуға мүмкіндік береді. Бұл әсіресе ОЭК кәсіпорындарының тұрақты дамуы және инфрақұрылымдық объектілерді қауіпсіз жобалау үшін өте маңызды.
Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Қауымдастырылған профессор, Айтказинова Шынар Касымкановна
Алынған нәтижелер: 2023–2025 жылдар аралығында жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары барысында тау жыныстары массивінің күйін, құрылымын және қасиеттерін зерттеуге арналған жаңа әдістер, тәсілдер және құрылғылар кешені әзірленді. Геоэнергия потенциалы мен GSI индексіне негізделген провалоқауіпті аймақтарды анықтау әдістері ұсынылып, сейсмоакустикалық эмиссия көздерін дәл локализациялау алгоритмдері жасалды. Сандық модельдеу нәтижесінде жыныс массивінің бұзылу кезеңіне өту шарттары анықталып, GSI индексінің шекті мәндері белгіленді. Зерттеу барысында алынған нәтижелер негізінде нақты уақыт режимінде мониторинг жүргізуге арналған аппараттық-бағдарламалық кешен әзірленді. Алынған ғылыми нәтижелер қауіпсіз тау-кен жұмыстарын қамтамасыз етуге және апаттардың алдын алуға мүмкіндік береді. Жоба міндеттері толық орындалып, нәтижелердің ғылыми және практикалық маңыздылығы дәлелденді.
Жарияланымдар тізімі
- Исабаев К.Ж., Айтказинова Ш.К., Калипанов М.М., Бекеткызы М., Имансакипова Б.Б. Способ определения направления на источник сейсмоакустических волн // Сардар. – Астана: Центр военно-стратегических исследований, 2023. – № 4 (44). – С. 147–155. – URL: https://cvsi.kz/en/content/scientific-journal-sardar.
- Айтказинова Ш.К., Имансакипова Б.Б., Сдвижкова О.О., Киргизбаева Д.М., Имансакипова А.Б. Localization of the sinkhole hazard of the earth's surface during underground mining // News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of Geology and Technical Sciences. – 2025. – № 4. – P. 8–26. – URL: https://www.scopus.com/pages/publications/105014520516?origin=resultslist.
- Vassilyev I., Mendakulov Zh., Imansakipova B., Aitkazinova Sh., Imansakipova N., Madimarova G. Acoustic emission spectrum for mine hazards identification and prevention // Scientific Reports. – 2025. – Vol. 15, No. 1. – P. 6408. – DOI: https://doi.org/10.1038/s41598-025-90701-0.
- Aitkazinova Sh., Golovko Yu., Sdvyzhkova O., Imansakipova B., Babets D., Kirgizbayeva D. Modeling of Elastic Oscillations in a Fractured Rock Mass ahead of an Underground Roadway Face // Engineered Science. – DOI: https://dx.doi.org/10.30919/es1582. – URL: https://www.espublisher.com/journals/articledetails/1582.
- Vassilyev I., Mendakulov Zh., Aitkazinova Sh., Sdvyzhkova O., Imansakipova B. Accumulation of Correlation Results to Detect Seismoacoustic Emission Sources // Engineered Science. – 2025. – DOI: (в печати).
- Имансакипова Б.Б., Айтказинова Ш.К., Канапьянова Д.К., Калипанов М.М., Исабаев К.Ж. Идентификация и подавление ложных ориентиров, формируемых боковыми и задним лепестком диаграммы направленности антенны РЛС // Сардар. – Астана: Центр военно-стратегических исследований, 2024. – № 2 (46). – С. 110–119. – URL: https://cvsi.kz/en/content/scientific-journal-sardar.
- Sdvyzhkova O., Aitkazinova Sh., Imansakipova B., Dmytro B. Effect of open-pit wall fracturing on the stability of underground excavations in the under-pit rock mass // Материалы XVIII International Congress for Mine Surveying. – Xuzhou, China, 2024. – URL: https://www.aconf.org/conf_186905/abstract/57.html.