AP19679905 — ИТЭР үшін бланкет материалдары ретінде екі фазалы литий керамикасындағы сутегі сынғыштығы кезіндегі жоғары температуралық деградация процестерін зерттеу
Жоба мақсаты: Литийлі керамикаларға сутектің ендірілуімен шақырылған зақымдардың жинақталу процесінде жоғары температуралық деградация механизмдерін зерттеу, сондай-ақ керамикалардың бұзылуға төзімділігіне фазалар аралық шекаралардың әсерін анықтау.
Жоба өзектілігі: Екі фазалы литий керамикасындағы деградациялық процестерді зерттеу hli₄sio типа – (1-x)Li₂tio типа термоядролық энергетика саласындағы сенімді және радиацияға төзімді материалдарды әзірлеу үшін өзекті болып табылады. Бұл керамика тритийді генерациялау үшін перспективалы мақсатты материалдар ретінде қарастырылады және олардың жоғары температурадағы сутегі әсеріндегі мінез-құлқын түсіну болашақ энергетикалық қондырғылардың қызмет ету мерзімі мен тиімділігін арттыру үшін өте маңызды.
Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Әскербеков Сәулет Қаныбекұлы
Алынған нәтижелер: Ғылыми-зерттеу жұмысы барысында Li₄SiO₄–Li₂TiO₃ жүйесіндегі керамикалардың фазалық құрамының жоғары дозалы протондық сәулелену жағдайындағы радиациялық төзімділікке әсері жан-жақты зерттелді. Сәулелену флюенсіне тәуелді радиациялық зақымданудың екі кезеңді жинақталу механизмі анықталды, сондай-ақ Li₂TiO₃ мөлшерінің артуы ақаулар мен радиолиз өнімдерінің концентрациясын төмендететіні дәлелденді. Құрамның жылуфизикалық қасиеттерге әсері талданып, Li₂TiO₃ қосылуы жылуөткізгіштікті арттырып, деградацияға төзімділікті күшейтетіні көрсетілді. Сәулеленуден кейінгі термиялық өңдеу процестері зерттеліп, ақаулардың табиғаты мен мөлшеріне байланысты олардың толық немесе жартылай релаксациясы анықталды. ЭПР әдісі арқылы ақау түзілу механизмдері және сәулелену температурасының құрылымдық өзгерістерге әсері зерттелді. Алынған нәтижелер тритий генерациясына арналған материалдардың құрамын оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Жарияланымдар тізімі
- Kenzhina I.E., Askerbekov S., Kozlovskiy A.L., Tolenova A., Piskunov S., Popov A.I. The influence of accumulated radiolysis products on the mechanisms of high-temperature degradation of two-component lithium-containing ceramics // Ceramics. – 2025. – Vol. 8, No. 3. – Article 99. – DOI: https://doi.org/10.3390/ceramics8030099.
- Kozlovskiy A.L., Kenzhina I.E., Tolenova A., Askerbekov S. Study of the effect of the component ratio variation in two-phase ceramics on the resistance to high-dose proton irradiation simulating the effects of hydrogen swelling // Eurasian Physical Technical Journal. – 2025. – Vol. 22, No. 1. – P. 5–18. – DOI: https://doi.org/10.31489/2025N1/5-18.
- Samarkhanov K.K., Khasenov M.U., Batyrbekov E.G., Skakov M.K., Gradoboev A.V., Bedenko S.V., Vega-Carrillo H.R., Kenzhina I.E., Askerbekov S.K., Kozlovskiy A.L., Zaurbekova Zh.A., Shaimerdenov A.A., Begentayev M.M., Tolenova A.U., Abshurikova A.M. Nuclear-excited source of coherent and incoherent radiation with direct nuclear pumping // Applied Radiation and Isotopes. – 2024. – Vol. 214. – Article 111503. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.apradiso.2024.111503.
- Kenzhina I.E., Kozlovskiy A.L., Chikhray Y., Kulsartov T., Zaurbekova Z., Begentayev M., Askerbekov S. Study of gas swelling processes under irradiation with protons and He²⁺ ions in Li₄SiO₄–Li₂TiO₃ ceramics // Crystals. – 2023. – Vol. 13. – Article 1526. – DOI: https://doi.org/10.3390/cryst1310152