AP19679572 — Тауарлық өнімдерді ала отырып болат балқыту өндірістерінен алынатын мырыш шаңын кәдеге жаратудың жаңа технологиясын әзірлеу

Жоба мақсаты: Клинкерден мырышты кальций хлоридымен күйдіру арқылы бөліп алудың физика-химиялық негіздерін зерттеу. Клинкерден мырышты бөліп алу бойынша технологиялық тәжірибелер. Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін келесі міндеттер шешілді: Клинкерде металдар қандай қосылыстар ретінде кездесетіндігіне зерттеу жүргізілді; тауарлық мырыш шаңын алу үшін клинкерді өңдеу әдісін таңдау және негіздеу жүргізілді; клинкер құрамындағы компоненттердің кальций хлоридімен қатты фазалық өзара әрекеттесуінің термодинамикалық талдауы жүргізілді; температура, тотықсыздандырғыштардың шығыны мен процестің ұзақтығының клинкерді кальций хлоридімен күйдіру өнімдерінде мырыш пен қоса жүретін металдардың бөлініп таралуына әсерін зерттеу бойынша зертханалық тәжірибелер жүргізілді; алынған нәтижелерге баға берілді; тауарлық өнімдерді алу мақсатында мырыш шаңын өңдеуге арналған жалпы технологиялық схема құрылды.

Жоба өзектілігі: Қорғасын мөлшері жоғары мырыш шаңын өңдеудің тиімді технологиясы болмағандықтан, олар өндірістік ауқымда қолданылмайды және үлкен көлемде жиналады. Әзірленген технология құрамында қорғасын бар мырыш шаңын өңдеуге қатыстыру арқылы Pb, Zn және болат өндірісінің дамуын ынталандырып, жоғары өзіндік құны бар тауарлық өнімдер алуға мүмкіндік береді. Құрамында қорғасын бар мырыш шаңын өңдеу өндірісін дамыту, олардың дәстүрлі өндірісінде тауар өнімдерінің ассортиментін кеңейтуге оң әсерін тигізіп, экспорттық потенциалын арттырады.

Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Қауымдастырылған профессор, Қойшина Гүлзада Мынғышқызы

Алынған нәтижелер: Жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмысы аясында свинец пен мырышты құрамдас пылдан селективті бөліп алу үшін төмен температуралы және жоғары температуралы хлорлау және спекау процестері зерттелді. NH4Cl және CaCl2 қатысында процестің термодинамикалық және технологиялық параметрлері анықталып, оңтайлы жағдайлар белгіленді. Магниттік және термиялық өңдеу нәтижесінде темірге бай өнім, сондай-ақ жоғары сапалы қорғасын және мырыш возгондары алынды. Процесс барысында металдардың фазалық түрленулері мен таралу заңдылықтары анықталып, олардың тиімді бөліну механизмі түсіндірілді. Лабораториялық және укрупненно-лабораториялық тәжірибелер нәтижелері технологияның жоғары тиімділігін және қайталанымдылығын көрсетті. Алынған нәтижелер технологияны өндірістік деңгейде енгізудің жоғары перспективалылығын дәлелдеді.

Жарияланымдар тізімі 

1. Koishina G., Zholdasbay E., Argyn A., Icheva Yu., Kurmanseitov M., Dosmukhamedov N. Iron extraction from dust from scrap metal smelting in electric arc furnaces by magnetic separation // Metallurgist. – 2024. – Vol. 7. – P. 1–7. – DOI: https://doi.org/10.1007/s11015-024-01818-y.
2. Dosmukhamedov N., Koishina G., Zholdasbay E., Kurmanseitov M. Lead extraction in low-temperature dust roasting during metal scrap melting in electric arc furnace together with ammonium chloride // CIS Iron and Steel Review. – 2024. – Vol. 28. – P. 104–109. – DOI: https://doi.org/10.17580/cisisr.2024.02.18; https://rudmet.net/media/articles/Article_CIS_2024_28_pp.104-109.pdf.
3. Koishina G.M., Dosmukhamedov N.K., Kaplan V.A., Zholdasbay E.E., Argyn A.A., Icheva Yu.B. Extraction of zinc from dust from electric arc furnaces by high-temperature chlorinating sintering // Engineering Journal of Satbayev University. – 2024. – Vol. 146(4). – P. 8–15. – DOI: https://doi.org/10.51301/ejsu.2024.i4.02; https://vestnik.satbayev.university/index.php/journal/article/view/1363/655.
4. Koishina G., Tazhiyev E., Daruesh G., Zholdasbay E., Myrzabekova K. Behaviour of impurities during high-temperature firing of sinter obtained after selective extraction of lead from dust together with calcium chloride // Satbayev International Conference. – 2024. – Vol. 24, Issue 1. – P. 89–95. – DOI: https://doi.org/10.51301/SIC.2024.i1.13.
5. Koishina G., Argyn A., Tazhiev Ye., Zholdasbay E. Investigation of the material composition of lead- and zinc-containing dust of ferrous metallurgy // IX International Scientific and Practical Conference “Questions, hypotheses, answers: science XXI century”. – 2024. – Toronto, Canada. – P. 88–92. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.12688843.
6. Koishina G., Argyn A., Tazhiev Ye., Zholdasbay E. Investigation of the effect of temperature, ammonium chloride consumption and process duration on the extraction of lead into commercial distillates // X International Scientific and Practical Conference “Theoretical and practical perspectives of modern science”. – 2024. – Stockholm, Sweden. – P. 68–73. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.12745671.
7. Dosmukhamedov N.K., Koishina G.M., Zholdasbay E.E., Argyn A.A., Icheva Yu.B. Enlarged laboratory experiments of ferrous metallurgy dust sintering with calcium chloride // Complex Use of Mineral Resources. – 2025. – Vol. 335(4). – P. 59–66. – DOI: https://doi.org/10.31643/2025/6445.40; https://kims-imio.com/index.php/main/article/view/478/484.
8. Koishina G., Dosmukhamedov N., Kaplan V., Nursainov I., Zholdasbay Ye. Technology for producing pure lead-free zinc oxide from electric arc furnace (EAF) dust // Engineering Journal of Satbayev University. – 2025. – Vol. 147(2). – P. 17–23. – https://vestnik.satbayev.university/index.php/journal/article/view/1452.
9. Koishina G., Zholdasbay E., Argyn A., Nursainov I., Dosmukhamedov N. Impurity behavior in low-temperature sintering products of ironmaking dust in the presence of ammonium chloride // Metallurgist. – 2025. – Vol. 4. – P. 90–95. – DOI: https://doi.org/10.1007/s11015-025-01975-8; https://link.springer.com/article/10.1007/s11015-025-01975-8.
10. Dosmukhamedov N.K., Nursainov I.N., Koishina G.M., Zholdasbay E.E., Kaplan V.A. Lead and zinc distribution in chloridizing sintering of zinc dust obtained after processing of different kinds of raw materials in the iron and steel industry // Non-ferrous Metals. – 2025. – No. 1. – P. 3–9. – DOI: https://doi.org/10.17580/nfm.2025.01.01; https://rudmet.net/media/articles/Article_NFM_01_25_pp.3-9.pdf.
11. Заявка на патент РК «Способ получения чистого, не содержащего свинца и кадмия, оксида цинка, из пыли электродуговой плавки вторичной стали». Авторы: Досмухамедов Н.К., Жолдасбай Е.Е., Каплан В., Қойшина Г.М., Кұрмансейтов М.Б., Тажиев Е.Б., Нурсаинов И.Н. – № 2025/0494.1 от 27.05.2025 г.