AP19679536 — Магниттік шектеуі бар термоядролық реакторлардағы қашып кеткен электрондар тудыратын позитрондардың қасиеттерін зерттеу

Жобаның мақсаты: Бұл жобаның мақсаты - магниттік оқшаулағыш термоядролық реакторлардағы қашып кеткен электрондар тудыратын позитрондардың қасиеттеріне зерттеу жүргізу. Жобаның негізгі мақсаты реактор плазмасындағы позитрондардың түзілуін, динамикасын және өзара әрекеттесуін зерттеу, сонымен қатар олардың термоядролық синтез процестеріне және плазма сипаттамаларына әсерін талдау болып табылады.

Жобаның өзектілігі: Магниттік оқшаулағыш термоядролық реакторлардағы қашып кеткен электрондар тудыратын позитрондардың қасиеттерін зерттеу жобасының өзектілігі бірнеше негізгі факторларға байланысты: Магниттік оқшаулау термоядролық реакторлардың плазмасындағы позитрондардың рөлін түсіну олардың тиімділігі мен тұрақтылығын арттыру үшін маңызды. реакторлар. Зерттеу плазманың сипаттамаларына және термоядролық синтез реакциясының механизмдеріне позитрондардың әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Позитрондардың қасиеттерін зерттеу оларды диагностикалау әдістерін әзірлеуді және жетілдіруді талап етеді. Бұл реакторлардың ішінде болып жатқан процестерді бақылау және талдау үшін жаңа құралдарды жасауға мүмкіндік береді және плазма физикасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Позитрондардың медицина мен өнеркәсіпте қолдану мүмкіндігі бар. Термоядролық реакторлардағы олардың қасиеттері мен генерациялау мүмкіндіктерін түсіну позитрондарды қолдануға негізделген жаңа технологиялар мен құрылғыларды дамытуға ықпал ете алады. Осы факторлардың барлығы магниттік шектеуі бар термоядролық реакторлардағы позитрондардың қасиеттерін зерттеуді ғылыми зерттеудің өзекті және перспективалы саласына айналдырады.

Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Джумагулов Мурат Нурманович

Алынған нәтижелер: Жоба аясында токамак плазмасындағы бөлшектер кинетикасы мен радиациялық процестерге қатысты теориялық және сандық зерттеулер жүргізілді, оның ішінде электрон-атомдық және позитрон-атомдық соқтығыстар қарастырылды. Импульс тасымалдау қималары мен тиімді соқтығысу жиіліктері оптикалық потенциал және фазалық талдау әдістері арқылы есептелді. Позитрондардың синхротрондық сәулелену спектрлері және олардың плазма параметрлері мен бөлшектердің таралу функцияларына тәуелділігі зерттелді. Немаксвеллдік таралулардың диагностикалық сипаттамаларға әсері талданып, плазма параметрлерімен байланысы қарастырылды. Сонымен қатар шаң бөлшектерінің зарядталуы және оның шеткі плазма параметрлеріне әсері зерттелді. Алынған нәтижелер әдеби және эксперименттік деректермен салыстырылып, плазмалық диагностика мен тасымалдау модельдерін жетілдіруге пайдаланылуы мүмкін.

Жарияланымдар тізімі 

1. Мырзали М.А., Машеева Р.У., Джумагулов М.Н. Зарядка микрочастиц плазмы потоками электронов и ионов с каппа-распределением в столкновительном режиме // Recent Contributions to Physics. — 2024. — № 1(88). — С. 24–33. — URL: https://doi.org/10.26577/RCPh.2024v88i1a04
2. Myrzaly M., Masheyeva R., Dzhumagulova K., Jumagulov M. Charging of dusty plasma microparticles by ion and electron fluxes kappa distribution in collisional mode // Proceedings 50th EPS Conference on Plasma Physics. — Salamanca (Spain), July, 2024. — Vol. 48A. — P2.015. — URL: https://www.scopus.com/pages/publications/85212473108?origin=resultslist
3. Myrzaly M., Masheyeva R.U., Tian C., Vass M., Luo L.Y., Dzhumagulova K.N., Hartmann P., Schulze J., Donkó Z. Instabilities in O2 capacitively coupled radio-frequency plasmas // SICT 2024, PlasmaTech 2024 and Tribology 2024: Book of Abstracts. — Vienna (Austria), April, 2024. — P. 151.
4. Мырзәлі М.А., Машеева Р.У. Нестабильность в кислородно-емкостной радиочастотной плазме // Международная научная конференция студентов и молодых ученых «Фараби әлемі». — Алматы, 2024. — С. 362.
5. Ерланқызы А. Орта мектептегі механика тарауы бойынша компьютерлік зертханашы қолданудың тиімділігі // Студенттер мен жас ғалымдардың «Фараби әлемі» атты халықаралық ғылыми конференциясы. — Алматы, 2024. — С. 395.
6. Seitkozhanov Y.S., Shalenov E.O., Dzhumagulova K.N. Collisional dynamics in tokamak plasmas // International Congress on Plasma Physics. — Ghent (Belgium), September, 2024. — P. 138.
7. Myrzaly M., Masheyeva R., Zhumagulov M. Charging of dusty plasma microparticles by ion and electron fluxes kappa distribution in collisional mode // 50th EPS Conference on Plasma Physics. — Salamanca (Spain), July, 2024. — P2-015.
8. Seitkozhanov Y., Shalenov E., Dzhumagulov M. On collisional processes in a tokamak plasma // 15th International Symposium for Space Simulations (ISSS-15) and the 16th International Workshop on the Interrelationship between Plasma Experiments in the Laboratory and in Space (IPELS-16). — Garching (Germany), August, 2024. — URL: https://plan.events.mpg.de/event/152/contributions/821/
9. Seitkozhanov Y., Dzhumagulova K., Shalenov E., Jumagulov M. Collision frequency and energy transfer rate in e-He scattering // Applied Sciences. — 2025. — Vol. 15(1). — P. 227. — URL: https://doi.org/10.3390/app15010227
10. Masheyeva R., Hartmann P., Luo L.-Y., Dzhumagulova K., Liu Y.-X., Schulze J., Donkó Z. On the in-situ determination of the effective secondary electron emission coefficient in low pressure capacitively coupled radio frequency discharges based on the electrical asymmetry effect // Journal of Physics D: Applied Physics. — 2025. — Vol. 58(4). — P. 045208. — URL: https://doi.org/10.1088/1361-6463/ad8bd5
11. Masheyeva R., Vass M., Myrzaly M., Tian Ch.-B., Dzhumagulova K., Schulze J., Donkó Z., Hartmann P. Experimental and numerical study of the ionization-attachment instability in an O2 capacitively coupled radio frequency plasma // Plasma Sources Science and Technology. — 2025. — Vol. 34(4). — P. 045017. — URL: https://doi.org/10.1088/1361-6595/adcb6b
12. Шаленов Е.О., Джумагулова К.Н., Ташкенбаев Е.А., Сейткожанов Е.С., Джумагулов М.Н. О взаимодействии позитронов с атомами водорода и гелия // Recent Contributions to Physics. — 2025. — № 1(92). — С. 76–83. — URL: https://doi.org/10.26577/RCPh20259218
13. Shalenov E.O., Seisembayeva M.M., Myrzaly M.A., Dzhumagulova K.N., Jumagulov M.N. Kappa Distribution's Influence on the Formation and Annihilation of Positrons in Fusion Plasmas // Pulsed Power & Plasma Science Conference (PPPS2025). — Berlin (Germany), June, 2025. — PO 4.24.
14. Мырзәлі М.А., Машеева Р.У. Расчет зарядки пылевых частиц в условиях плазмы токамака // Международная научная конференция студентов и молодых ученых «Фараби әлемі». — Алматы, 2025. — С. 366.