AP09058297 – Бағалы компоненттерді кешенді алумен ыстықтай мырыштау қалдықтарын кәдеге жаратудың қалдықсыз жаңа технологиясын әзірлеу

Мақсаты: Қосылған құны жоғары тауар өнімдерін: жануарлар мен құстарға арналған азыққа тағамдық қоспаларды дайындау үшін жарамды ықшам металл мырыш құймаларын және жоғары сапалы мырыш оксидінің таза ұнтағын ("ноу-хау") ала отырып, изгариді қайта өңдеудің жаңа ресурс үнемдейтін экологиялық таза, қалдықсыз технологиясын жасау.

Өзектілігі: Металды коррозиядан қорғау мәселесі маңызды техникалық міндеттердің бірі болып табылады. Коррозиядан қорғаудың көптеген танымал әдістерінің бірі-ыстық мырыштау. Мырыштаудағы шығындардың негізгі бөлігін құрайтын мырыштың жоғары бағасы мырышты үнемді пайдалануды және оның қалдықтарын, атап айтқанда, изгариді жоюды талап етеді. Шығарылған өнімдер массасынан 0,5-тен 3,5% - ға дейін. Онда 30-40% мырыш металына дейін қалады. Изгаридің күрделі химиялық құрамы оны одан әрі қолдануды қиындатады. Изгариді өңдеу кезінде қорғасынның мінез-құлқын оның одан әрі қолданылуын тежейтін негізгі қоспалардың бірі ретінде зерттеудің маңызы зор. Жұмыс нәтижелері қорғасынды алып тастау туралы нақты көрініс бермейді. Изгаридің металдандырылған және металл емес бөлігіндегі қорғасын мөлшерін азайту туралы мәліметтер жоқ. Изгаридің негізін құрайтын оксидті-металдандырылған балқымаларда мырыш, қорғасын және басқа да қоспалар-қоспаларды табу нысандары зерттелмеген. Қорғасынның металл бөлігін балқыту өнімдері мен изгаридің металл емес бөлігін хлорлау арқылы өңдеу арасындағы таралу механизмінің мәселелері ашық күйінде қалып отыр. Мырыш пен оның оксидін тауарлық өнімдерге кешенді алу арқылы изгариді өңдеудің жоғары тиімді технологиясын жасау тәжірибе үшін үлкен қызығушылық тудырады.

Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Қауымдастырылған профессор, Койшина Гулзада Мынгышкызы

Алынған нәтижелер: Жұмыс барысында мырыштау қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық параметрлері оңтайландырылып, негізгі процестер жетілдірілді. Зерттеулер нәтижесінде CaCl₂ және NH₄Cl қоспасын тиімді қолдану арқылы қоспалар мөлшері минималды жоғары сапалы мырыш оксидін алу мүмкіндігі анықталды. Алдын ала ұсақтау арқылы қалдықты металл және тотыққан фракцияларға бөлу және оларды жеке өңдеу тиімділігі дәлелденді. Әрбір фракция үшін оңтайлы термиялық өңдеу режимдері белгіленіп, таза металл мырыш пен сапалы оксид алу шарттары анықталды. Тәжірибелер негізінде күйдірудің оңтайлы параметрлері (температура, уақыт, реагенттер шығыны) белгіленді. Қалдықсыз, кешенді технологияның технологиялық сұлбасы әзірленіп, өндірістік есептеулер жүргізілді. Зерттеу нәтижелері ұсынылған технологияның жоғары экономикалық тиімділігін және өндірісте қолдану мүмкіндігін көрсетті.

Жарияланымдар тізімі

1. Койшина Г.М., Жолдасбай Е.Е., Курмансейтов М.Б., Тажиев Е.Б. Выбор и обоснование технологии комплексной переработки изгари с получением товарных продуктов // Труды университета КарТУ. – 2021. – № 1. – С. 87–93. – DOI: 10.52209/1609-1825_2021_3_87.
2. Koishina G.M., Zholdasbay E.E., Kurmanseitov M.B., Tazhiev E.B., Argyn A.A. Study on the behavior of zinc and associated metal-impurities in the process of chlorinating roasting of dross // Kompleksnoe Ispol’zovanie Mineral’nogo Syr’a. – 2021. – № 3. – P. 71–80. – DOI: 10.31643/2021/6445.30.
3. Dosmukhamedov N.K., Kaplan A., Zholdasbay E., Koishina G., Tazhiev Ye., Argyn A., Kuldeyev Ye., Kaplan V. Processing of dross of hot-dip galvanizing by chlorinating roasting // Sustainability. – 2021. – Vol. 13. – P. 12530. – DOI: 10.3390/su132212530.
4. Zholdasbay E., Kaplan A., Koishina G., Tazhiyev Ye., Argyn A., Dosmukhamedov N. Method of hot-dip galvanizing dross processing with obtaining marketable products // Труды университета КарТУ. – 2022. – № 1 (86). – С. 34–40.
5. Жолдасбай Е.Е., Койшина Г.М., Тажиев Е.Б., Досмухамедов Н.К., Ичева Ю.Б. Технологические опыты по переработке изгари с получением товарных продуктов // Вестник КазНИТУ. – 2022. – № 1. – С. 11–16. – DOI: 10.51301/ejsu.2022.i1.02.
6. Койшина Г.М., Жолдасбай Е.Е., Каплан А.В., Досмухамедов Н.К. Переработка металлической фракции изгари хлорированием // Вестник КазНИТУ. – 2022. – № 6. – С. 5–10. – DOI: 10.51301/ejsu.2022.i6.01.
7. Досмухамедов Н.К., Жолдасбай Е.Е., Курмансейтов М.Б., Койшина Г.М., Каплан А. Хлорирующий обжиг окисленной составляющей, полученной из изгари при Т = 1000 °С // Металлург. – 2022. – № 3. – С. 85–91. – DOI: 10.52351/00260827_2022_03_85.
8. Dosmukhamedov N.K., Zholdasbai E.E., Koishina G.M., Kaplan A.V., Kurmanseitov M.B., Tazhiev E.B. Chlorination roasting of oxidized component obtained from dross at a temperature of 1000 °C // Metallurgist. – 2022. – Vol. 66, Issue 3–4. – P. 335–342. – DOI: 10.1007/s11015-022-01333-y.
9. Койшина Г.М., Тажиев Е.Б., Аргын А.А., Каплан В.А. Выбор технологического оборудования для комплексной переработки изгари // Вестник КазНИТУ (Engineering Journal of Satbayev University). – 2023. – № 5. – С. 31–38. – DOI: 10.51301/ejsu.2023.i5.05.