BR21881908 – Қалалық агломерацияны экологиялық қолдау кешені

Жұмыс мақсаты: Бағдарламаның мақсаты Қазақстан Республикасының ғылым комитетімен тұжырымдалған және №58 ғылыми-техникалық тапсырмада айқындалған: "ауа, су ластануын, шуды жартылай автоматты режимде анықтауға, трафик деңгейін бағалауға, жылу энергиясының жоғары тұтыну орындарын анықтауға және алынған деректерді картаға түсіруге қабілетті ҰҰА базасында қалалық ортаны экологиялық сүйемелдеу кешенін құру"

Жұмыстың өзектілігі: Жобаның өзектілігі урбанизацияның өсуі мен қоршаған ортаның ластануы жағдайында қалалық ортаның экологиялық мониторингінің тиімділігін арттыру қажеттілігімен анықталады. Ұшқышсыз ұшу аппараттарын машиналық оқыту және қашықтықтан зондтау әдістерімен біріктіру экологиялық бұзушылықтарды жедел анықтауға, деректерді дәл талдауға және уақтылы басқарушылық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.

Ғылыми жетекшісі: Техникалық ғылымдар докторы, Профессор, Мухамедиев Равиль Ильгизович

Алынған нәтижелер: Бағдарламаны орындау барысында қалалық ортаның экологиялық мониторингіне арналған ұшқышсыз ұшу аппараттары негізінде кешенді бағдарламалық-аппараттық платформа әзірленді. Ауа, су, шу және жылу шығындарын өлшейтін әртүрлі БПЛА түрлері мен борттық жүйелер жасалып, сынақтан өткізілді. Ұшу маршруттарын жоспарлау алгоритмдері мен деректерді өңдеу және басқару жүйелерімен біріктіруге арналған бағдарламалық шешімдер әзірленді. Қалалық агломерацияда мультиспектралды және жылулық камералар арқылы ұшулар жүргізіліп, ауа сапасы мен бейнелердің үлкен деректер қоры жинақталды. Машиналық оқытуға арналған таңбаланған деректер жиынтығы қалыптастырылып, экологиялық бұзушылықтарды анықтау әдістері әзірленді. Қашықтықтан зондтау және жерүсті өлшеу деректері біріктіріліп, талдау дәлдігі арттырылды. Алынған нәтижелер әзірленген кешеннің тиімділігін дәлелдеді.

Жарияланымдар тізімі

1. Albrekht V., Mukhamediev R., Popova Y., Muhamedijeva E., Botaibekov A. Top2Vec Topic Modeling to Analyze the Dynamics of Publication Activity Related to Environmental Monitoring Using Unmanned Aerial Vehicles // Publications. – 2025. – Vol. 13. – No. 2. – P. 15. – URL: https://doi.org/10.3390/publications13020015
2. Kudabaeva V., Zhorayev T., Mansharipova A., Tastemirova K., Tastaibek T., Kalenbayev M., Davletshin T. The study of clinical and laboratory parameters of elderly patients with arterial hypertension and post-covid syndrome // Bangladesh Journal of Medical Science. – 2025. – Vol. 24. – No. 3. – P. 975–983. – DOI: https://doi.org/10.3329/bjms.v24i3.82963
3. Краснов Г.С., Гизатуллина А.М., Тастайбек Т.А., Маншарипова А.Т., Мухамедиев Р.И., Сымагулов А. Загрязнение воздуха и риски развития онкологических заболеваний: обзор мета-анализов // Онкология и радиология Казахстана. – 2025. – № 2 (76). – С. 103–108. – URL: https://doi.org/10.52532/2521-6414-2025-2-76-440
4. Якунин К., Құсайын Д., Мухамедиев Р.И., Юничева Н., Кульдеев Н. Сопряжение программ планирования маршрутов полета и систем управления беспилотных летательных аппаратов // Известия НАН РК. Физико-математическая серия. – 2025. – № 2 (354). – С. 317–335. – DOI: https://doi.org/10.32014/2025.2518-1726.359
5. Городецкая Л.А., Мухамедиев Р.И., Юничева Н.Р., Витулёва Е.С. Детектирование твёрдых бытовых отходов с помощью БПЛА в пределах городской агломерации Алматы // Гидрометеорология и экология. – 2025. – № 2 (117). – С. 49–60. – URL: https://doi.org/10.54668/2789-6323-2025-117-2-49-60
6. Кусайын Д., Мухамедиев Р.И., Еримбетова А.С., Кучин Я.И., Сымагулов А. Разработка и внедрение алгоритма оптимизации маршрутов БПЛА // Вестник Казахстанско-Британского технического университета. – 2025. – № 22 (3). – С. 176–185. – URL: https://doi.org/10.55452/1998-6688-2025-22-3-176-185
7. Mukhamediev R.I., Terekhov A., Sagatdinov G., Amirgaliyev Y., Gopejenko V., Abayev N., Symagulov A. Estimation of the Water Level in the Ili River from Sentinel-2 Optical Data Using Ensemble Machine Learning // Remote Sensing. – 2023. – Vol. 15. – No. 23. – P. 5544. – URL: https://doi.org/10.3390/rs15235544
8. Zaitseva E., Mukhamediev R., Levashenko V., Kovalenko A., Kvassay M., Kuchin Y., Symagulov A., Oksenenko A., Sultanova Z., Zhaxybayev D. Comparative Reliability Analysis of Unmanned Aerial Vehicle Swarm Based on Mathematical Models of Binary-State and Multi-State Systems // Electronics. – 2024. – Vol. 13. – P. 4509. – URL: https://doi.org/10.3390/electronics13224509
9. Оксененко А.А., Мухамедиев Р.И., Кучин Я.И., Сымагулов А. Методические указания по теоретическим и практическим занятиям по подготовке операторов дронов для мониторинга качества воздуха в условиях городской агломерации: авторское свидетельство № 55994; опубл. 20.03.2025.
10. Маншарипова А.Т., Мухамедиев Р.И., Тастайбек Т.А., Краснов Г.С., Құдабаева В.Ж. Реабилитация пожилых пациентов с ИБС при мониторинге за пылевыми частицами PM 2.5 в мегаполисе: авторское свидетельство № 62374; опубл. 24.09.2025.
11. Оксененко А.А., Актаев Э.Т., Мухамедиев Р.И., Кучин Я.И., Сымагулов А. Способ экологического мониторинга с использованием гексакоптера: патент № 11193; опубл. 23.03.2025.
12. Акт внедрения результатов НИР по программе BR21881908 / НАО «КазНИТУ им. К.И. Сатпаева», ОО «Ассоциация молодых медиков Алматы», Центр активного долголетия Турксибского района. – Внедрение от 06.02.2025.
13. Акт внедрения результатов НИР по программе BR21881908 в учебный процесс подготовки магистрантов и докторантов / НАО «КазНИТУ им. К.И. Сатпаева». – Внедрение от 28.02.2025.
14. Акт внедрения результатов НИР в учебный процесс автоматики и ИТ / НАО «КазНИТУ им. К.И. Сатпаева». – Внедрение от 19.03.2025.
15. Акт внедрения результатов НИР / НАО «КазНИТУ им. К.И. Сатпаева», ИП Sofart, Клуб настольно-ролевых игр Dice. – Внедрение от 20.03.2025.
16. Акт внедрения результатов НИР / НАО «КазНИТУ им. К.И. Сатпаева», ТОО ЦДО «Happy Land». – Внедрение от 25.04.2025.
17. Акт внедрения результатов НИР по программе BR21881908 / НАО «КазНИТУ им. К.И. Сатпаева», ТОО ДОК «Город друзей». – Внедрение от 27.09.2025.
18. Терехов А.Г., Сагатдинова Г.Н., Мухамедиев Р.И., Савин И.Ю., Амиргалиев Е.Н., Саиров С.Б. Перспективы использования псевдоцветных композитов при анализе многолетних временных рядов спутниковых данных // Современные проблемы дистанционного зондирования Земли из космоса. – 2023. – Т. 20. – № 6. – С. 51–66. – URL: http://jr.rse.cosmos.ru/article.aspx?id=2759
19. Mukhamediev R.I. State-of-the-Art Results with the Fashion-MNIST Dataset // Mathematics. – 2024. – Vol. 12. – P. 3174. – URL: https://doi.org/10.3390/math12203174
20. Mukhamediev R.I., Terekhov A., Amirgaliyev Y., Popova Y., Malakhov D., Kuchin Y., Sagatdinova G., Symagulov A., Muhamedijeva E., Gricenko P. Using Pseudo-Color Maps and Machine Learning Methods to Estimate Long-Term Salinity of Soils // Agronomy. – 2024. – Vol. 14. – P. 2103. – URL: https://doi.org/10.3390/agronomy14092103
21. Mukhamediev R., Kuchin Y., Yunicheva N., Kalpeyeva Z., Muhamedijeva E., Gopejenko V., Rystygulov P. Classification of Logging Data Using Machine Learning Algorithms // Applied Sciences. – 2024. – Vol. 14. – P. 7779. – URL: https://doi.org/10.3390/app14177779
22. Mukhamediev R., Yelis M., Yakunin K., Popova Y., Kuchin Y., Symagulov A., Yunicheva N., Zaitseva E., Levashenko V., Muhamedijeva E., Gopejenko V., Mussabayev R. Exploring the health care system’s representation in the media through hierarchical topic modeling // Cogent Engineering. – 2024. – Vol. 11. – No. 1. – P. 2324614. – URL: https://doi.org/10.1080/23311916.2024.2324614
23. Оксененко А.А., Еримбетова А.С., Куанаев А., Мухамедиев Р.И., Кучин Я. Технические средства дистанционного мониторинга с помощью беспилотных летательных платформ // Доклады НАН РК. Физико-математическая серия. – 2024. – № 3. – С. 152–173. – URL: https://doi.org/10.32014/2024.2518-1726.298
24. Мухамедиев Р.И., Терехов А.Г., Оксененко А.А., Еримбетова А.С., Кучин Я.И., Сымагулов А. и др. Эмуляция показаний датчиков качества воздуха в городской среде умного города // Гидрометеорология и экология. – 2024. – № 3. – С. 87–99. – URL: https://doi.org/10.54668/2789-6323-2024-114-3-87-99
25. Смурыгин В.В., Құсайын Д.Р., Мухамедиев Р.И., Кучин Я.И., Исмаилов Д.В., Ксенофонтов Д.А. Парсер данных об уровне загрязненности воздушной среды городской агломерации // Научные труды ВИИРЭиС. – 2024. – № 4 (58). – С. 235–247. – URL: https://www.viires.edu.kz/ru/science/1146-sbornik_nauchnyh_publikacij_uchenyh_viireis/
26. Кучин Я.И., Мухамедиев Р.И., Терехов А.Г. и др. Программный комплекс для оценки уровня воды в реке Или: авторское свидетельство № 42480; опубл. 30.01.2024.
27. Құсайын Д.Р., Смурыгин В.В., Мухамедиев Р.И. и др. Парсер данных об уровне загрязненности воздушной среды городской агломерации: авторское свидетельство № 43308; опубл. 27.02.2024.
28. Смурыгин В.В., Мухамедиев Р.И., Сымагулов А. Программный комплекс для генерации карт сверхвысокого разрешения: авторское свидетельство № 46522; опубл. 28.05.2024.
29. Толеш Г., Маншарипова А.Т. Разработка пациент-ориентированной программы менеджмента реабилитации: авторское свидетельство № 47743; опубл. 21.06.2024.
30. Маншарипова А.Т., Мухамедиев Р.И., Краснов Г.С., Тастайбек Т.А. Влияние экологических факторов мегаполиса на организм пациентов: авторское свидетельство № 43869; опубл. 03.06.2024.
31. Маншарипова А.Т., Кудабаева В.Ж., Тастайбек Т.А. Качество жизни пожилых в программе активного долголетия: авторское свидетельство № 500695; опубл. 23.10.2024.
32. Мухамедиев Р.И. Использование беспилотных летательных систем для решения задач мониторинга: монография. – Алматы, 2024. – 160 с. – URL: https://www.dropbox.com/scl/fi/seda274y7aeoah7wy9k3e/monography2024.pdf
33. Mukhamediev R.I., Kuchin Y., Popova Y., Yunicheva N., Muhamedijeva E., Symagulov A. et al. Determination of Reservoir Oxidation Zone Formation in Uranium Wells Using Ensemble Machine Learning Methods // Mathematics. – 2023. – Vol. 11. – P. 4687.
34. Mukhamediev R.I., Merembayev T., Kuchin Y., Malakhov D., Zaitseva E., Levashenko V. et al. Soil Salinity Estimation for South Kazakhstan Based on SAR Sentinel-1 and Landsat-8, 9 OLI Data with Machine Learning Models // Remote Sensing. – 2023. – Vol. 15. – No. 17. – P. 4269. – URL: https://doi.org/10.3390/rs15174269