АР08857087 — Инновациялық тау-кен көлік жүйелерін енгізу және тік қабаттардың шекті жағдайы жағдайында терең карьерлерде кен өндіру қарқындылығын арттыру

Жобаның мақсаты-тау-кен жұмыстары карьердің шекті үстіңгі контурына жақындағанға дейін стационарлық көліктік көтергішті қалыптастыру кезінде ашық қазбаланған кеңістіктің ұштасатын қуыстарының пішінін өзгертудің және оларды тік-көлбеу қабаттарда жүргізудің оның борттарының орнықтылығына әсерін белгілеу және дөңгелек пішінді карьерлік алқаптарда тау-кен көлігі жүйесін жаңғырту кезінде тау-кен жұмыстарының жоғары ырғақты өндірісін қамтамасыз ету. 

Өзектілігі: Тік-көлбеу қабаттарда көлденең панельдермен кертпештерді өңдеу технологиясының (ашық қазбаның шекті беткі контурының өтуіне дейін және кейін) тау жыныстары массивінің кернеулі жай-күйіне және кен өндірудің қарқындылығына әсер ету проблемасы шешілмеген күйінде қалып отыр. Терең және өте терең карьерлерде кен өндіру қарқындылығы тау-кен жұмыстарының аршу жұмыстарынан қатаң байланысына байланысты айтарлықтай төмендейді. Жоғарыдан төменге қарай тау-кен жұмыстарының көлбеу қабаттарында өндіріс қауіпсіздігін қамтамасыз ету және кен өндіру мен аршу қазбаларына тәуелділікті азайту ашық геотехнология мен геомеханиканың өзекті мәселелері болып табылады.

 Ғылыми жетекшісі: Техникалық ғылымдар докторы, Профессор, Молдабаев Серік Курашұлы

Алынған нәтижелер: Ғылыми-зерттеу жұмысы аясында RS3 бағдарламалық кешенін қолдана отырып, Качар карьері борттарының тұрақтылығына қатысты кернеулі-деформацияланған күйдің 3D геомеханикалық модельдеуі орындалды. Қазу кезеңдерінің әртүрлі сатыларында сырғымалы беріктілікті төмендету әдісі арқылы тұрақтылық қоры коэффициенті анықталды. Ең жоғары деформация аймақтары зерттеліп, тау-кен-геологиялық жағдайлардың өзгеруіне байланысты ықтимал сырғымалы жазықтықтар белгіленді. Жарықшақтылық, сулану және сейсмикалық әсерлердің массив тұрақтылығына ықпалы модельденді. Крутоқұламалы қабаттарды және көлденең панельдік қазу технологияларын қолдану бойынша жаңа шешімдер әзірленді. Тау-кен жұмыстарын күнтізбелік жоспарлау үшін математикалық модель және бағдарламалық өнім жасалды. Нәтижелер карьердің көлік жүйесін қауіпсіз және тиімді жаңғыртуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді.

Жарияланымдар тізімі 

1. Shcherbakov P.N., Timchenko S.E., Bitimbaev M.Zh., Sarybaev N.O., Moldabayev S.K. Mathematical model of optimization of drilling and blasting operations in opencast mining of rocky mineral deposits // Mining of Mineral Deposits. – 2021. – Vol. 15(1). – P. 25–34. – DOI: https://doi.org/10.33271/mining15.02.025. (CiteScore 2.8, percentile 63).
2. Moldabayev S.K., Sdvizhkova O.O., Babets D.V., Kovrov O.S., Adil T.K. Numerical simulation of the open pit stability based on probabilistic approach // Naukovyi Visnyk Natsionalnoho Hirnychoho Universytetu. – 2021. – № 6. – P. 29–34. – DOI: https://doi.org/10.33271/nvngu/2021-6/029. (CiteScore 1.7, percentile 50).
3. Sarybayev N.O., Moldabayev S.K., Sodaba Hurmat, Bagdatov T.E. Development perspectives of cyclic and continuous method // Горный журнал Казахстана. – 2021. – № 5. – С. 26–29.
4. Sarybayev N.O., Moldabayev S.K., Sadat Hosay. Cyclic and continuous method in coal mining // Горный журнал Казахстана. – 2021. – № 6. – С. 20–23.
5. Moldabayev S.K., Adil T.K., Sultanbekova Zh.Zh., Akhmetkanov D.K., Kozhantov A.U. Reliability of stress–strain state modeling of excavations in deep open pits // Trudy universiteta. – Karaganda: KarTU, 2022. – P. 129–136. (KOKSON).
6. Moldabayev S.K., Toktarov A., Basketin A. Optimization of boundaries of application of automobile–conveyor–rail transport in deep iron ore open pits // Marksheideriya i nedropolzovanie. – 2022. – № 2(118). – P. 37–40.
7. Moldabayev S.K., Adil T.K., Isakov B.B., Oraltaev N.N. Reserves for increasing productivity of steeply inclined conveyor during transfer of rock mass to in-pit railway transport // Proceedings of the XXI Baikonurov Readings. – Zhezkazgan, 2021. – P. 164–169. – ISBN 978-601-7971-70-0.
8. Moldabayev S.K. Basic provisions for determining the feasibility of using a transfer device in the deep zone of ore pits // Proceedings of the International Scientific and Practical Conference dedicated to the 115th anniversary of A.Zh. Mashanov and 100th anniversary of Zh.S. Erzhanov. – Almaty: Satbayev University, 2022. – P. 171–178. – ISBN 978-601-323-277-5.
9. Moldabayev S.K., Adamchuk A.A., Isakov B.B., Sarybayev N.O. Transfer device for operation in the deep zone of ore pits // Same conference proceedings. – 2022. – P. 178–185. – ISBN 978-601-323-277-5.
10. Patent RK No. 34721 (application No. 2019/0144.1 dated 21.02.2019). Transport installation for reworking near-contour reserves under railway pillars / Moldabayev S.K., Kuzmenko S.V., Kalyuzhny E.V., Adamchuk A.A., Shustov A.A. – Bulletin No. 46, 20.11.2020.
11. Patent RK No. 35001 (application No. 2019/0245.1 dated 08.04.2019). Device for transferring rock from conveyor to railway transport / Moldabayev S.K., Kuzmenko S.V., Kalyuzhny E.V., Shustov A.A., Aben E. – Bulletin No. 15, 16.04.2021.
12. Application No. 2021/0600.1 (dated 06.10.2021). Device for through passage of dump trucks during unloading / Moldabayev S.K., Adamchuk A.A., Askarov E.S., Kuzmenko S.V., Kalyuzhny E.S., Bogash M.I.
13. PCT application RST/KZ2019/00012 (02.07.2021). Device for transferring rock from road transport to conveyor hoist / Moldabayev S.K., Kuzmenko S.V., Kalyuzhny E.V., Drizhenko A.Yu., Adamchuk A.A. – Available in European Patent Office database (EPO), No. 24659-PCT-EP.
14. Patent RK No. 35754 (application No. 2021/0275.1 dated 30.04.2021). Transport installation for deep open pits / Moldabayev S.K., Adamchuk A.A., Aben E., Kuzmenko S.V., Kalyuzhny E.S., Bogash M.I. – Bulletin No. 28, 15.07.2022.
15. Notification of intention to grant Eurasian patent (application No. 202192683 dated 16.09.2022). Transport installation for deep open pits / Moldabayev S.K., Adamchuk A.A., Aben E., Kuzmenko S.V., Kalyuzhny E.S., Bogash M.I. – 20.09.2022.