AP26103735 – Сұйық оттегі мен озон түріндегі тотықтырғыш реагенттерді пайдалана отырып, уранды жерасты ұңғымалық шаймалау тиімділігін арттыру.
Жобаның мақсаты - жерасты ұңғымалық әдісімен уран өндіру кезінде сұйық оттегі мен озон тотықтырғыштарын қолдану арқылы уран алу дәрежесін арттыру. сілтілеу, осылайша Уранды жерасты ұңғымалық сілтілеу тиімділігін арттыру. Жерасты ұңғымаларын шаймалау үшін тотықтырғыштарды қолдану уран алу дәрежесінің жоғарылауына, күкірт қышқылының шығындарының төмендеуіне әкеледі. Уран алу дәрежесі жоғарылаған кезде уран кен орнын игеру мерзімі қысқарады, осылайша реагенттердің, жұмыс күшінің шығындары, өндірісті күтіп ұстау және жерасты ұңғымалық сілтісіздендіру әдісімен уран өндіруге арналған күрделі шығындар қысқарады.
Жобаның өзектілігі: Жобаның өзектілігі Қазақстандағы уран өндірудің тиімділігін арттыру қажеттілігімен байланысты — еліміз әлемдік өндірісте көшбасшы болып табылады — бұл атом энергетикасының тұрақты дамуын және энергетикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету үшін маңызды. Жер асты ұңғымалық сұйылту әдісінде қолданылатын күкірт қышқылының тапшылығы жағдайында уранды өндіру дәрежесі төмендеп, кен орындарын игеру мерзімі ұлғаяды және капиталдық шығындар артады.
Жоба табиғи уранды өндіруді арттыруға, реагенттерді үнемдеуге және кен орындарын игеру мерзімін қысқартуға мүмкіндік беретін сұйық оттегі мен озоннан тұратын оксидті ерітінді жасауды және қолдануды көздейді. Бұл уран өндірудің өзіндік құнын төмендетіп, Қазақстанның атом энергетикасының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Ғылыми жетекші: Хайруллаев Нұрсұлтан Батырханович, «Таушылдық іс» мамандығы бойынша философия докторы (PhD), зерттеуші профессор
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: 1) шетелдік рецензияланатын ғылыми журналдарда жарияланымдарды жүзеге асыру: - Web of Science базасының Science Citation Index Expanded индекстелетін және (немесе) Scopus базасында citescore бойынша кемінде 50 (елу) процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымдарда кемінде 3 (үш) мақала және (немесе)шолулар; - өнертабысқа кемінде 1 патент (ол бойынша оң шешімді қоса алғанда); - Web of Science базасының Science Citation Index Expanded индекстелетін және (немесе) Scopus базасында кемінде 50 (елу) citescore бойынша процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымдарда кемінде 2 (екі) мақала және (немесе) шолулар, Derwent дерекқорына енгізілген кемінде 1 (бір) патент Innovations Index (Web of Science, Clarivate Analytics); - сондай-ақ КОКНВО ұсынған рецензияланатын шетелдік немесе отандық басылымда кемінде 1 (бір) мақала немесе шолу; -не Web of Science базасында импакт-фактор бойынша 1 (бірінші) және (немесе) 2 (екінші) квартильге кіретін және (немесе) базада citescore бойынша процентилі бар Science Citation Index Expanded индекстелетін рецензияланатын ғылыми басылымдарда кемінде 2 (екі) мақала және (немесе) шолулар Scopus кемінде 65 (алпыс бес); 2) шетелдік және (немесе) Қазақстандық баспалардың кітаптарында монографияларды, кітаптарды және (немесе) тарауларды жариялау – жоспарланбайды; 3) шетелдік патенттік бюролардан (еуропалық, американдық, жапондық), қазақстандық немесе Еуразиялық патенттік бюродан патенттер алу-1 патент алу жоспарлануда; 4) ғылыми-техникалық, конструкторлық құжаттаманы әзірлеу-айдау ұңғымаларының желісіне тотығу ерітіндісін қосу технологиясы мен схемасын қолдану әдістемесін әзірлеу жоспарлануда; 5) жұмыстардың нәтижелерін әлеуетті пайдаланушылар, ғалымдар қауымдастығы және жалпы жұртшылық арасында тарату-жобаның нәтижелері әлеуетті пайдаланушылар, ғалымдар қауымдастығы және жұртшылық арасында конференцияларда, көрмелерде, форумдарда баяндамалар және отандық және шетелдік басылымдарда жариялау түрінде таратылатын болады; 6)конкурстық құжаттаманың талаптарына және жобаның ерекшеліктеріне сәйкес басқа да өлшенетін нәтижелер. Қосымша бөлімде мыналар көрсетіледі: 1) күтілетін нәтижелердің әрқайсысының қолданылу саласы мен нысаналы тұтынушылары-жерасты ұңғымалық сілтісіздендіруді пайдалана отырып уран кенін өндіретін және өңдейтін тау-кен металлургиялық компаниялары, "Қазатомөнеркәсіп" ҰАК, "РосАтом" мемлекеттік корпорациясы," Катко " БК "ЖШС," ЮГХК " БК " ЖШС, "Орталық" БК" ЖШС, "Орталық" ЖШСҚызылқұм " БК. 2) күтілетін нәтижелердің ғылым мен технологияның негізгі ғылыми бағытын және сабақтас салаларын дамытуға әсері - осы жобаны іске асыру Уранды жерасты ұңғымалық сілтісіздендіру саласындағы ғылым мен технологияларды дамытуға серпін береді, уранды алу дәрежесін 10-15% – ға арттыруға мүмкіндік береді, бұл кен орнын өңдеу уақытын қысқартуға және күрделі шығындарды төмендетуге әкеп соғады, осылайша бағаны төмендетеді соңғы өнім. 3) алынған ғылыми нәтижелердің қолданылуы және (немесе) коммерцияландыру мүмкіндігі – жоба нәтижелерінің коммерциялық әлеуеті болады және уран өндіру және қайта өңдеу жөніндегі ұйымдарда ұсынылатын болады. Осы ғылыми жоба аяқталғаннан кейін "Мыңқұдық"уран кен орындарында ҒЗТКЖ жүргізуге өтінім беру жоспарлануда; 4) жоба нәтижелерінің әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, ғылыми-техникалық, мультипликативтік және (немесе) өзге де әсерін негіздей отырып, оның ішінде ел өңірлерінде бар проблемаларды шешу бойынша – ғылыми жобаның нәтижелері бойынша уран алу дәрежесін 10-15% - ға арттыруға, сол арқылы уран өндіруге арналған шығыстарды төмендетуге болады, бұл уранның өзіндік құнын төмендетуге. Бұл технология тиімділікті арттыру Қазақстанның уран кен орындарында қолданылатын болады. Бұл технологияны Алтынды үймелі шаймалау кезінде қолдануға болады; 5) сапалық және сандық сипаттамаларын көрсете отырып, жобаның басқа да тікелей және жанама нәтижелері – 2024 жылғы 6 қазанда Қазақстанда АЭС салу бойынша референдум өтті, референдумда Қазақстан халқының 71% - ы АЭС салуды "қолдап" дауыс берді. Өздеріңіз білетіндей, АЭС үшін отын байытылған уран болып табылады. Табиғи уран өндіру біздің еліміз үшін өзекті бола бастады. Жерасты ұңғымаларын шаймалау тиімділігін арттыра отырып, біз 1 кг уранның өзіндік құнын төмендетуді жоспарлап отырмыз. Біздің заманымыздың қалыптасқан шындықтарымен сұйық оттегі мен озонды қолдана отырып, жерасты ұңғымалық шаймалаудың тиімділігін арттыру жөніндегі ғылыми жобамыз еліміздің және Қазақстан халқының игілігі үшін болып табылады деп ойлаймын.
Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері бойынша кен орнының уранмен кенденуі тұтастай алғанда біртекті минералогиялық сипаттамаларға ие екендігі анықталды, бұл ретте құрамында ураны бар жекелеген горизонттардың кендері арасында елеулі айырмашылықтар анықталған жоқ. Мыңқұдық көкжиегі кендерінің минералогиялық құрамы, оның ішінде Орталық учаскесі негізінен коффинит-настуран қауымдастығымен ұсынылған. Рентгендік фазалық талдау және электронды микроскопиялық зерттеулерге сәйкес, кофиниттің мөлшері шамамен 15% құрайды, ал настуран басым және 85% жетеді (анықтамалардың жалпы саны 127).