AP26100917 – Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы газ-гелий кен орындарын кешенді зерттеу: өнеркәсіптік өндірістің келешегін анықтау

Мақсаты – Қазақстанның оңтүстік-шығыс аймағындағы газ-гелий кен орындарының өнеркәсіптік әлеуетін бағалау және гелий өндірудің перспективалық бағыттарын анықтау мақсатында кешенді зерттеу жүргізу.

Жобаның өзектілігі: Жобаның өзектілігі Оңтүстік Қазақстандағы гелий тасымалдаушы газдардың жоғары әлеуеті мен кен орындарының жеткіліксіз зерттелуінде жатыр, бұл елдегі гелий өнеркәсібінің дамуына кедергі жасайды. Сенімді шикізат базасын құру және заманауи геологиялық барлау әдістерін енгізу гелий қорларын нақтылауға, өндіруге перспективалық аймақтарды анықтауға, ғылыми ұйымдардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға және білікті кадрларды даярлауға мүмкіндік береді, сондай-ақ коммерциализация мен Қазақстан экономикасын дамыту үшін жағдай жасайды.

Ғылыми жетекші: Машрапова Молдир Абдумуслимовна, PhD докторы, аға ғылыми қызметкер

Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер:

1) шетелдік рецензияланатын ғылыми журналдарда мақалалар жариялау.

Жобаны іске асыру барысында кемінде 2 (екі) мақала және (немесе) шолу рецензияланатын ғылыми басылымдарда жарияланады, «Ғылым дәйексөзінің кеңейтілген индексінде» индекстеледі және 1 (бірінші) және (немесе) 2 ( екінші) Web of Science дерекқорында импакт-фактор бойынша квартиль және (немесе) Scopus деректер базасында CiteScore бойынша пайыздық рейтингі кемінде 65 (алпыс бес) және кемінде 2 (екі) мақала немесе рецензияға ие ҒЖБССҚК ұсынған рецензияланған шетелдік немесе отандық басылым (мақалалардың бірі Қазақстан экономикасының нақты секторы кәсіпорындарының міндеттері бойынша мультидисциплинарлық (көпсалалы немесе пәнаралық практикалық қолдану) санатында болуы керек); отандық журналдар үшін 1-тізбедегі Көпсалалы санатқа жатпайтын ҒЖБССҚК, екі немесе одан да көп санаттар бойынша индекстелген ҒЖБССҚК 1 және 2 тізімдеріндегі журналдар есептеледі).

- кемінде 1 (бір) философия докторы (PhD) немесе осы сала бойынша докторды дайындау. Бұл жағдайда жобаны аяқтағаннан кейін 2 (екі) жылдан кешіктірмей диссертация қорғауға болады;

2) монографияларды, кітаптарды және (немесе) шетелдік және (немесе) қазақстандық баспалардың кітаптарындағы тарауларды басып шығару;

Жоспарланбаған.

3) шетелдік патенттік бюроларда (еуропалық, американдық, жапондық), қазақстандық немесе еуразиялық патенттік бюроларда патент алу;

Жоспарланбаған.

4) ғылыми-техникалық, конструкторлық құжаттаманы әзірлеу;

Жоспарланбаған.

5) әлеуетті пайдаланушылар, ғылыми қоғамдастық және қалың жұртшылық арасында жұмыс нәтижелерін тарату;

Жобаның нәтижелері жарияланымдар мен конференциялар арқылы әлеуетті пайдаланушылар мен ғылыми қоғамдастық арасында таратылатын болады.

6) конкурстық құжаттаманың талаптарына және жобаның ерекшеліктеріне сәйкес басқа да өлшенетін нәтижелер. Сонымен қатар, бөлім мыналарды көрсетеді:

1) күтілетін нәтижелердің әрқайсысының көлемі мен мақсатты тұтынушылары;

1-"QazaqGaz" - Қазақстан Республикасындағы газ құбырларының ең ірі желісін басқаратын тігінен біріктірілген ұлттық газ компаниясы.

2- «Ұлттық зертхана Астана» ММ, Назарбаев Университеті.

Жоғарыда аталған компаниялар, зертханалар мен университеттер осы жобаның нәтижелерінің мақсатты тұтынушылары болып табылады.

2) күтілетін нәтижелердің ғылым мен техниканың негізгі ғылыми бағытын және сабақтас салаларын дамытуға әсері;

Жобаның күтілетін нәтижелері гелийдің миграциясы мен жинақталу процестерін терең түсінуге ықпал ете отырып, геологияның, газ-гидродинамиканың және газ-геохимияның дамуына айтарлықтай әсер етеді. Жоба сонымен қатар экология, газ технологиясы және геотехникалық инженерия сияқты салаларды жаңа деректермен және дамыған талдау әдістерімен нығайтады.

3) алынған ғылыми нәтижелерді қолдану мүмкіндігі және (немесе) коммерцияландыру мүмкіндігі;

Гелий тақырыбы бойынша нәтижелерді кен орындарын игеру, жоғары технологиялық салаларға жеткізу және жаһандық гелий тапшылығы жағдайында өзекті болып табылатын өндіріс технологияларын енгізу арқылы коммерцияландыруға болады.

4) негіздемемен жоба нәтижелерінің әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, ғылыми-техникалық, мультипликативті және (немесе) өзге де әсері;

Әлеуметтік әсерге жұмыс орындарын құру және аймақтық даму кіреді. Экономикалық — жоғары технологиялық салалар үшін маңызды болып табылатын гелий өндірісінен түсетін кірісті арттыру. Ғылыми-техникалық нәтиже барлау мен өндірудің жаңа технологияларын игеруде жатыр. Қоршаған ортаға әсері аз, өйткені гелий инертті және қоршаған ортаны ластамайды. Мультипликаторлық әсер аралас салаларға инвестиция тарту және елдің ғылыми әлеуетін арттыру арқылы көрінеді.

5) олардың сапалық және сандық сипаттамаларын көрсете отырып, жобаның басқа да тікелей және жанама нәтижелері.

Жобаның тікелей нәтижелеріне жаңа газ-гелий кен орындарын анықтау және оларды өндіру технологияларын әзірлеу кіреді. Сандық көрсеткіштер – перспективті аймақтардың саны және гелий концентрациясы. Жанама нәтижелер: ғылыми әлеуетті арттыру, жұмыс орындарын құру, инвестиция тарту және аймақтарды дамыту.

Жоба мұрағаттық материалдарды кешенді талдауды және қазіргі уақытта зертханалық талдаудан өтіп жатқан су үлгілерін жинауды қамтыды. Мұрағаттық материалдарды кешенді талдаудан кейін келесі нәтижелерге қол жеткізілді: – Зерттелетін аймақтағы тау жыныстары мен сулы қабаттарда гелийдің таралу заңдылықтары анықталды. – Гелийдің жарықшақ аймақтары, жарықшақ жыныстары және сулы қабаттар бойымен миграциясының негізгі бағыттары анықталды. – Гелийдің ықтимал кен орындарын геофизикалық, геохимиялық және гидрогеологиялық зерттеуге инновациялық әдістемелік тәсілдер әзірленді. Жобаның ғылыми жаңалығы гелийдің миграциясы мен жиналуын кешенді жүйелі зерттеуде, геофизикалық, геохимиялық және гидрогеологиялық деректерді біріктіруде және өнеркәсіптік барлау мен өндіруге арналған практикалық ұсыныстарды әзірлеуде жатыр.