AP23490633 – Гидрометаллургиялық өндірісте технологиялық ерітінділерден ілеспе бағалы компоненттерді алу
Мақсаты – Уран өндірісінің технологиялық ерітінділерінен сирек жер металдары сияқты ілеспе бағалы компоненттерді кешенді түрде алудың тиімді технологиясын әзірлеу. Металдарды төмен шығындармен және қоршаған ортаға аз әсермен алуға мүмкіндік беретін техногендік өнімдерден ілеспе құнды компоненттерді алудың экологиялық технологиясын құру.
Жобаның өзектілігі: Жоба гидрометаллургиялық процестерден ілеспе бағалы компоненттерді (ІБК) алу арқылы өндірісті әртараптандыруға және қалдықтарды ұтымды пайдаланудың экологиялық мәселелерін шешуге бағытталған. Пайдаланылған уранды жер асты ұңғымаларын шаймалау блоктарында селен, рений, ванадий, скандий, германий және сирек жер элементтері бар екені анықталған. Жобаның мақсаты – қолданыстағы инфрақұрылымды пайдалана отырып, ІБК кешенді өндірудің технологиялық және экологиялық тиімді әдістерін әзірлеу. Бұл тәсіл өндірістің тиімділігін арттырумен қатар қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайтады. Жоба химиялық, гидрометаллургиялық, экологиялық және экономикалық әдістерді біріктіретін пәнаралық сипатқа ие.
Ғылыми жетекші: Техникалық ғылымдар докторы, Профессор, Бишімбаева Гаухар Козыкеқызы
Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер: Технологиялық ерітінділерден ілеспе бағалы компоненттерді (ІБК) селективті түрде алу бойынша заманауи технологияларға талдау және әдеби шолу жүргізілді. Уранды жерасты шаймалау (ПСВ) ерітінділері мен ионалмастырғыш шайырлардағы ІБК құрамына 6 ай бойы мониторинг жүргізіліп, сынамалар алынып, талданды. Керн материалы зерттеліп, құрамында селен, ванадий, германий, сирек және сирек жер элементтері бар кенге толық химиялық және минералогиялық талдау жасалды. ПСВ жағдайында ІБК-ның мінез-құлқы бойынша жаңа деректер алынды. Әртүрлі элементтердің табиғатын ескере отырып, тиімді сорбциялық материалдар таңдалды және алғаш рет селен мен германийді алу мүмкіндігі зерттелді. Коммерциялық ионалмастырғыш шайырларда ІБК сорбциясының кинетикасы мен механизмі статикалық және динамикалық режимдерде зерттелді. ИОС-тың 10 маркасы зерттеліп, олардың ішінде, соның ішінде сирек жер элементтері үшін ең тиімділері анықталды. Сорбция және десорбцияның оңтайлы технологиялық параметрлері, сондай-ақ ІБК-ны барынша тиімді алу үшін шаймалау ерітінділерінің құрамы анықталды. Минералогиялық және физика-химиялық зерттеулер пайдаланылған ұңғымалар материалдарын сирек жер элементтерін алу мақсатында қайта өңдеудің перспективалы екенін көрсетті. Зерттеу нәтижелері бойынша Web of Science базасына кіретін журналдарда 2 мақала жарияланып, өнертабысқа патентке өтінім берілді.