AP19679911 — Күрделі гидрогенді кен орындарын игеру кезінде уранды сілтілеу тиімділігін арттыру
Жоба мақсаты: Сілтілеу ерітіндісін оттегімен шоғырландыру арқылы күрделі гидрогендік кен орындарын игеру кезінде уранды сілтілеу тиімділігін арттыру
Жоба өзектілігі: Кен орнының күрделі тау-кен геологиялық жағдайларына байланысты уранның жер қойнауынан алынуы оңай алынатын шөгінділер үшін 10-15 г/л сілтілеу ерітінділерінің қышқылдығы кезінде шамамен 50%, ал қиын алынатын уран үшін 20-25 г/л қышқылдықта 80% құрайды. Мұның бәрі, сайып келгенде, өнімді ерітіндідегі уранның азаюына, күкірт қышқылын тұтынудың жоғарылауына және кен орнының қызмет ету мерзімінің ұлғаюына әкеледі. Сілтілеу процесін күшейтудің әртүрлі әдістері бар, оларды пайдалану қосымша күрделі, пайдалану шығындарын қажет етеді және қолданудағы технологиялық қиындықтармен ерекшеленеді. Жұмыс идеясы арнайы инжекторды қолдана отырып, ауадан оттегімен шаймалау ерітіндісін шоғырландыру арқылы өнімді ерітіндідегі уранның құрамын арттыру болып табылады.
Ғылыми жетекшісі: Техникалық ғылымдар кандидаты, Қауымдастырылған профессор, Абен Ерболат Халидиллаұлы
Алынған нәтижелер: Ғылыми-зерттеу жұмысы барысында шаймалау ерітіндісін арнайы инжектор арқылы оттегімен қанықтырудың жаңа технологиясы алғаш рет ұсынылды. Инжектордағы қысым мен жылдамдықтың өзгеруі нәтижесінде ауа сіңіріліп, оттегінің ерітіндіге тиімді өтуі қамтамасыз етілді. Зерттеулер барысында ерітіндінің жылдамдығы, көлемі және реагент концентрациясы сияқты параметрлердің оттегімен қанығу деңгейіне әсері анықталды. Технологияны өндірістік жағдайда қолдану әдістемесі мен оны айдау ұңғымаларына қосу сызбасы әзірленді. Нәтижесінде өнімді ерітіндідегі уран мөлшері 1,6 есеге дейін артып, өндіріс тиімділігі жоғарылады. Барлық қойылған міндеттер толық орындалып, технологияның ғылыми жаңалығы мен практикалық маңыздылығы дәлелденді.
Жарияланымдар тізімі
- Абен Е.Х., Ахметканов Д.К., Елузах М., Елжанов Е.А. Сілтілеу ерітіндісінің оттегімен тотығу технологиясын зерттеу // Горный журнал Казахстана. – 2023. – № 10. – С. 13–18. – DOI: https://doi.org/10.48498/minmag.2023.222.10.008. – URL: https://minmag.kz/wp-content/uploads/2023/11/2310_13-18.pdf.
- Yussupov Kh., Aben E., Akhmetkanov D., Aben Kh., Yussupova S. Investigation of the solid oxidizer effect on the metal geotechnology efficiency // Mining of Mineral Deposits. – 2023. – Vol. 17, No. 4. – P. 12–17. – DOI: https://doi.org/10.33271/mining17.04.012. – URL: http://mining.in.ua/articles/volume17_4/02.pdf.
- Aben E., Yussupova S., Akhmetkanov D., Yelzhanov E., Sarybayev N. Research into Uranium Characteristics and Content in a Pregnant Solution During Leaching with Oxygen Saturation // Civil Engineering Journal. – 2024. – Vol. 10, No. 5. – P. 1606–1615. – DOI: https://doi.org/10.28991/CEJ-2024-010-05-016. – URL: https://www.civilejournal.org/index.php/cej/article/view/4971/pdf.
- Yussupov K., Abdissattar G., Aben E., Myrzakhmetov S., Akhmetkanov D., Yelzhanov E. A Novel Process for Decolmatation of Wells During In Situ Leach Mining of Uranium // Civil Engineering Journal. – 2025. – Vol. 11, No. 4. – P. 1447–1457. – DOI: https://doi.org/10.28991/CEJ-2025-011-04-011. – URL: https://civilejournal.org/index.php/cej/article/view/5713/pdf.