AP19678114 – Табиғи шикізат қорынан экологиялық қауіпсіз беттік-активті заттар синтездеу және қасиеттерін зерттеу

Жоба мақсаты: Өндірістің әртүрлі саласында жуғыш және тазартқыш заттар, дисперстік жүйелердің тұрақтылығын реттегіштер, көбіктүзгіштер, флотореагенттер, бактерицидтік қосылыстар ретінде және басқа мақсаттарда пайдалануға болатын жаңа БАЗ-дарды қоры сарқылмайтын, экологиялық қауіпсіз табиғи (өсімдік тектес) шикізат көзінен синтездеу және өндіру технологиясын жасау.

Жоба өзектілігі: Негізгі шикізат ретінде қол жетімді күнбағыс майы өндірісінің қалдығын (техникалық майлы қышқылдар қоспасын) пайдалану нәтижесінде синтездеп алынған жаңа неионогендік, аниондық және катиондық БАЗ-дардың өзіндік құны шетелдік (импортталатын) аналогтарымен салыстырғанда 10-20 %-ға арзанырақ болады.

Ғылыми жетекшісі: Химия ғылымдарының докторы, Қауымдастырылған профессор, Әбдиев Қалдыбек Жамшайұлы

Алынған нәтижелер: Жүргізілген зерттеу барысында өсімдік тектес шикізат негізінде ионогендік және неионогендік беттік-активті заттар синтезделіп, олардың физика-химиялық, беттік және коллоидтық қасиеттері жан-жақты зерттелді. Беттік керілу изотермалары негізінде адсорбциялық параметрлер, мицеллатүзудің критикалық концентрациясы және дзета-потенциал сияқты көрсеткіштер анықталды. Алынған БАЗ-дардың көбіктүзгіштік, эмульсия түзгіштік, флокуляциялық, коагуляциялық және ылғалдандырғыш қасиеттері тәжірибелік түрде бағаланды. Сонымен қатар, кейбір БАЗ-дардың биоцидтік әсері мен өндірістік қолдану мүмкіндігі дәлелденді. Aspen Hysys бағдарламасы көмегімен өндірістік процесс модельденіп, технологиялық сызба мен материалдық-энергетикалық баланс жасалды. Зерттеу нәтижелері олардың жоғары тиімділігін және әртүрлі салаларда қолдануға жарамдылығын көрсетті.

Жарияланымдар тізімі

1. Seitkaliyeva N.Zh., Sadykov B.B., Zhursumbayeva M.B., Kussainova G.K., Kambarova Z.N., Chien-Hsiang Chang, Abdiyev K.Zh. Nonionic surfactants from sunflower oil production residues: synthesis and identification of the substances // Proceedings of Frontier Symposium of Engineered Science. – Astana, Kazakhstan, 23–29 June 2024.
2. Садыков Б.Б., Мергенбаева С.С., Камбарова З.Н., Абдиев К.Ж. Синтез и исследование свойств катионного ПАВ из отходов производства подсолнечного масла // Материалы I Международной научно-технической конференции, посвященной 110-летию со дня рождения академика К.С. Ахмедова «Роль коллоидной химии в сфере нефтегазопереработки, химической технологии и экологии». – Ташкент, 10–11 октября 2024 г. – С. 287–291.
3. Садыков Б.Б., Икматуллаева Г.А., Камбарова З.Н., Абдиев К.Ж. Анионное ПАВ из отходов производства подсолнечного масла: синтез и свойства // Кimyo sanoatining dolzarb muammolari, innovatsion yechimlari va istiqbollari. – Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya. – Olmaliq, Oʻzbekiston, 1–2 noyabr 2024 г. – С. 265–266.
4. Садыков Б.Б., Икматуллаева Г.А., Камбарова З.Н., Абдиев К.Ж. Анионное ПАВ из отходов производства подсолнечного масла: синтез и свойства // 7th International Scientific Conference “Research Retrieval and Academic Letters”. – Warsaw, Poland, 17–18 October 2024. – P. 89–92. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.13983304.
5. Abdiyev K.Zh., Sadykov B.B., Zhursumbayeva M.B., Seitkaliyeva N.Zh., Chien-Hsiang Chang, Kussainova G.K., Kambarova Z.N., Toktarbay Zh. New nonionic surfactants from renewable raw materials – sunflower oil production waste // ES Materials & Manufacturing. – 2025. – Vol. 29. – DOI: http://dx.doi.org/10.30919/mm1679.
6. Abdiyev K.Zh., Sadykov B.B., Chien-Hsiang Chang, Zhursumbayeva M.B., Seitkaliyeva N.Zh., Kussainova G.K., Kambarova Z.N., Toktarbay Zh. New flocculants based on technical vegetable oil – a residue of sunflower oil production // Engineered Science. – 2025. – DOI: http://dx.doi.org/10.30919/es1795.
7. Abdiyev K.Zh., Sadykov B.B., Chien-Hsiang Chang, Zhursumbayeva M.B., Seitkaliyeva N.Zh., Kussainova G.K., Toktarbay Zh., Kambarova Z.N. New cationic surfactant based on technical vegetable oil – a residue of sunflower oil production // ES Energy and Environment. – 2025. – DOI: http://dx.doi.org/10.30919/ee1850.
8. Seitkaliyeva N., Kussainova G., Sadykov B., Kambarova Z., Chang Chien-Hsiang, Abdiyev K. Synthesis of non-ionic surfactants from sunflower oil production residues // Chemical Journal of Kazakhstan. – 2025. – Vol. 3. – P. 95–104. – DOI: https://doi.org/10.51580/2025-3.2710-1185.38.
9. Патент РК № 37310. Решение о выдаче патента от 16.05.2025 г. Заявка № 2023/0848.01 от 13.12.2023 г. Способ получения неионогенных поверхностно-активных веществ / Абдиев К.Ж., Журсумбаева М.Б., Сейткалиева Н.Ж., Кусаинова Г.К., Камбарова З.Н., Садыков Б.Б. (включено в Derwent Innovations Index, первичный регистрационный номер 2025-65853R).
10. Патент РК № 37410. Решение о выдаче патента на изобретение от 04.07.2025 г. по заявке № 2024/0237.1 от 28.03.2024 г. Способ получения анионного поверхностно-активного вещества на основе жирных кислот технического растительного масла / Абдиев К.Ж., Журсумбаева М.Б., Сейткалиева Н.Ж., Садыков Б.Б., Кусаинова Г.К., Камбарова З.Н.
11. Патент РК № 37480. Решение о выдаче патента на изобретение от 16.07.2025 г. по заявке № 2024/0257.1 от 02.04.2024 г. Способ получения анионного поверхностно-активного вещества на основе итаконовой кислоты и жирных кислот технического растительного масла / Абдиев К.Ж., Журсумбаева М.Б., Сейткалиева Н.Ж., Садыков Б.Б., Кусаинова Г.К., Камбарова З.Н. (включено в Derwent Innovations Index, первичный регистрационный номер 2025-98988C).
12. Патент РК № 37484. Решение о выдаче патента на изобретение от 18.07.2025 г. по заявке № 2024/0398.1 от 20.05.2024 г. Способ получения катионного поверхностно-активного вещества на основе жирных кислот технического растительного масла / Абдиев К.Ж., Садыков Б.Б., Сейткалиева Н.Ж., Журсумбаева М.Б., Кусаинова Г.К., Камбарова З.Н. (включено в Derwent Innovations Index, первичный регистрационный номер 2025-98988N).