AP19676951 – Түсті металлургияның көп компонентті шаңын кешенді өңдеп тауарлы өнімдер алатын ресурс үнемдейтін, аралас технологияны жасақтау

Жоба мақсаты: Гидрометаллургиялық процестердің физика-химиялық негіздерін зерттеу. Қорғасын, мыс және ренийді алу бойынша технологиялық тәжірибелер. Алға қойылған мақсатқа жету үшін келесі мәселелер шешілді: 1. Шаңды қайта өңдеу технологиясы үшін жалпы тұжырымдаманы құру негізінде қорғасын, мыс, рений алудың гидрометаллургиялық схемасын таңдау және ғылыми негіздеу жүргізілді 2. Күйіндіні шаймалау бойынша зертханалық тәжірибелер жүргізілді, алынған өнімдердің сипаттамалары зерттелді, қышқыл шығынына, температураға және процестің ұзақтығына байланысты процестің оңтайлы параметрлері белгіленді 3. Қышқыл ерітіндіден мыс пен ренийді тауарлық өнімдерге бөліп алу бойынша зертханалық тәжірибелер жүргізілді: ерітіндіден мысты ценментациялық және ренийді экстракциялық бөліп алу, процестердің оңтайлы параметрлерін белгілеу 4. Алынған нәтижелерге бағалау жүргізілді. Қышқыл ерітіндіден мыс пен ренийді бөліп алудың жалпы гидрометаллургиялық схемасы салынды.

Жоба өзектілігі: Мыс балқыту процесінде пайда болатын құрамында мышьяк бар қорғасын шаңдары күрделі көп компонентті техногендік шикізат болып табылады, олардың құрамында улы және алу қиын компоненттердің көп болуына байланысты кәдеге жарату қиын. Алдын ала қалпына келтіру күйдіру және кейіннен бағалы металдарды (Pb, Cu, Re) алу арқылы тиімді гидрометаллургиялық технологияны әзірлеу ресурстарды үнемдеуді ғана емес, сонымен қатар экологиялық жүктемені азайтуды да қамтамасыз етеді. Жобаның өзектілігі қалдықтарды кешенді қайта өңдеу және қоршаған ортаға аз әсер ете отырып, құнды компоненттерді барынша алу қажеттілігіне байланысты.

Ғылыми жетекшісі:  Техникалық ғылымдар кандидаты, Профессор, Досмұхамедов Нұрлан Қалиұлы

Алынған нәтижелер: Жұмыс барысында мыс балқыту өндірісінің электрофильтрлерінің ұсақ шаңдарының құрамы мен компоненттердің таралу ерекшеліктері зерттелді. Природалық газбен қалпына келтіру күйдіру процестері бойынша термодинамикалық есептеулер мен тәжірибелік зерттеулер жүргізіліп, мышьякты жою және ферриттік қосылыстарды ыдыратудың тиімді шарттары анықталды. Шаңды өңдеудің гидрометаллургиялық технологиялық сызбасы әзірленіп, ол күйдіру, шаймалау және ерітінділерден мыс пен ренийді бөліп алуды қамтиды. Әрбір технологиялық кезең үшін оңтайлы параметрлер анықталып, мақсатты металдарды жоғары дәрежеде алу қамтамасыз етілді. Мысты цементациялау және ренийді экстракциялау процестері зерттеліп, сапалы тауарлық өнімдер алынды. Нәтижесінде металдарды жоғары тиімділікпен кешенді түрде бөліп алуға мүмкіндік беретін және экономикалық тұрғыдан тиімді жаңа технология ұсынылды.

Жарияланымдар тізімі

1. Dosmukhamedov N., Zholdasbay E., Argyn A. Extraction of Pb, Cu, Zn and As from Fine Dust of Copper Smelting Industry via Leaching with Sulfuric Acid // Sustainability. Switzerland. 2023. Vol. 15, Issue 22, No. 15881 (WOS, Q2, Scopus, percentile – 87%). https://doi.org/10.3390/su152215881.
2. Dosmukhamedov N., Zoldasbay E., Argyn A., Kurmanseitov M., Icheva Yu., Klyshbekova Zh. To the choice of technology for processing lead dust of copper production: Analysis of methods of dust recycling // EJH. 2023. No. 4 (RSCI). https://world-science.ru/en/issue/view?id=563.
3. Досмухамедов Н.К., Жолдасбай Е.Е., Курмансейтов М.Б., Аргын А.А. Особенности распределения Pb, Cu, Zn и As между продуктами выщелачивания тонкой пыли медеплавильного производства серной кислотой // МЖФиПИ. 2023. №10 (RSCI). https://doi.org/10.17513/mjpfi.13581.
4. Dosmukhamedov N.K., Zholdasbay E.E., Argyn A.A., Kurmanseitov M.B., Icheva Yu.B. On the issue of handling non-ferrous metallurgy dust // VIII International Scientific and Practical Conference “New problems of science and ways of their solution”, Paris, France, 2023. https://doi.org/10.5281/zenodo.10161214.
5. Zoldasbay E.E., Argyn A.A., Dosmukhamedov N.K. Analysis of the thermal regime of converting of copper-lead matte with high-sulfur copper concentrate // Kompleksnoe Ispolzovanie Mineralnogo Syra. 2024; 329(2):82–91 (WOS, КОКНВО). https://doi.org/10.31643/2024/6445.19.
6. Dosmukhamedov N., Takishov A., Zholdasbay E., Argyn A. Extraction of arsenic from fine dust of copper smelters by reduction roasting with natural gas // Sustainable Environment Research. 2024. Vol. 34, Article 20 (WOS, Q2, Scopus, Q1, percentile – 88%). https://doi.org/10.1186/s42834-024-00228-8.
7. Dosmukhamedov N., Zholdasbay E., Argyn A., Aitenov K. Behavior of As, Pb, Cu, and Zn under conditions of reduction roasting of fine dust generated by a copper smelter with natural gas // Metallurgist. 2024. Vol. 3. P. 1–9 (WOS, Q4, Scopus, Q3, percentile – 42%). https://doi.org/10.1007/s11015-024-01764-9.
8. Досмухамедов Н.К., Жолдасбай Е.Е., Ичева Ю.Б. Извлечение Cu, Zn, Pb из огарка от обжига тонкой конвертерной пыли медного производства выщелачиванием серной кислотой // Горный журнал Казахстана. 2024. №5. С. 44–50 (КОКНВО). https://minmag.kz/ru/2024/05/31/%e2%84%965-2024/.
9. Dosmukhamedov N., Kaplan V., Zholdasbay E. Characterization of dust from copper-lead production // VIII International Scientific and Practical Conference “Theoretical and practical perspectives of modern science”, Stockholm, Sweden, 2024. https://doi.org/10.5281/zenodo.10950374.
10. Dosmukhamedov N., Kaplan V., Zholdasbay E. Analysis of converter dusts of non-ferrous metallurgy // VIII International Scientific and Practical Conference “Questions. hypotheses. answers: science XXI century”, Toronto, Canada, 2024. https://doi.org/10.5281/zenodo.11222240.
11. Dosmukhamedov N., Argyn A., Zholdasbay E. Investigation of the distribution of non-ferrous metals during the leaching of a stub // XIII International Scientific and Practical Conference “Modern science: theoretical and practical view”, Madrid, Spain, 2024. https://doi.org/10.5281/zenodo.13124742.
12. Dosmukhamedov N.K., Zholdasbay E.E., Argyn A.A., Icheva Yu.B., Klyshbekova Zh.E. Technology for extraction of Pb, Cu, Zn from a feed based on lead cake from leached dust generated by reduction-oxidation blowing of melt // Kompleksnoe Ispolzovanie Mineralnogo Syra. 2025; 334(3):78–90 (WOS, КОКНВО). https://doi.org/10.31643/2025/6445.30.
13. Dosmukhamedov N.K., Zholdasbay E.E., Argyn A.A., Icheva Yu.B., Kurmanseitov M.B. Technology for processing balanced feed charge based on copper-, lead-containing products // Kompleksnoe Ispolzovanie Mineralnogo Syra. 2026; 336(1):96–104 (WOS, КОКНВО). https://doi.org/10.31643/2026/6445.09.
14. Dosmukhamedov N.K., Zholdasbay E.E., Argyn A.A., Icheva Yu.B., Kurmanseitov M.B. Enlarged tests on the processing of copper-lead mattes obtained after reductive smelting of balanced feed charge // Kompleksnoe Ispolzovanie Mineralnogo Syra. 2026; 337(2):75–84 (WOS, КОКНВО). https://doi.org/10.31643/2026/6445.19.
15. Dosmukhamedov N., Zholdasbay E., Koishina G., Icheva Yu., Myrzabekova K. Extraction of copper and rhenium from the sulfuric-acid leaching solutions of cinder // Metallurgist. 2025. Vol. 9. P. 2–12 (WOS, Q4, Scopus, Q3, percentile – 42%). https://doi.org/10.1007/s11015-025-02012-4.
16. Dosmukhamedov N., Shambulayev B., Dityatovskiy L., Zholdasbay Ye., Argyn A. Determination of quantitative ratios (mechanical and dissolved) of copper, gold and silver losses in Vanyukov furnace slags under the conditions of the Balkhash copper smelter in Kazakhstan // Recycling. 2025. Vol. 10, 181 (WOS, Q4, Scopus, Q3, percentile – 86%). https://doi.org/10.3390/recycling10050181.
17. Dosmukhamedov N., Shambulayev B., Dityatovskiy L., Zholdasbay Ye. Comprehensive study of the distribution of metals during the smelting of copper-containing raw materials in the Vanyukov furnace at the Balkhash copper smelter // Advances in Science and Technology Research Journal. 2025. Vol. 19(10). P. 347–358 (WOS, Q4, Scopus, Q3, percentile – 46%). https://doi.org/10.12913/22998624/208173.
18. Досмухамедов Н.К., Жолдасбай Е.Е., Ичева Ю.Б., Курмансейтов М.Б. Способ удаления мышьяка из тонкой пыли цветной металлургии. Заявка на патент №2025-76555 от 17.09.2025 г.