AP19676743 — Ерітінділердің теңгерімсіздігінің сұлбасын, геотехнологиялық полигонның жұмыс режимдерін есептеу әдістерін және жерасты шаймалаумен металлдарды тиімді өндіруге арналған геотехнологиялық ақпараттық жүйені жасау
Жұмыс мақсаты: Жобаның мақсаты геотехнологиялық ақпараттық жүйені, сондай-ақ жерасты шаймалау әдісімен өндірілетін пайдалы кен орындарын өндірудің тиімділігін арттыру үшін геотехнологиялық полигонның жұмыс режимдері мен технологиялық ерітінділерді ұяшықтарға бөлудің теңгерімсіздік схемасын анықтау әдістерін әзірлеу болып табылады.
Жоба өзектілігі: Уранды жерасты ұңғымалы шаймалау әдісімен өндіру кезінде ерітінділердің теңгерімсіздігі нәтижесінде сілтісіздендіру ерітіндісі жетпеген жерлерде тоқырау аймақтары қалыптасады, нәтижесінде пайдалы қазбаның алынуы төмендейді. Жобаны жүзеге асыру барысында орындаушылармен, қосымша қаржылық шығындарсыз блокты тиімді қышқылдандыру және уранды алу үшін дисбаланс схемасын есептеу және ұяшықтар мен блоктардағы ерітінділердің тепе-теңдігін қамтамасыз ету әдістерін ұсынады. Ұсынылған әдістер сонымен қатар блоктың шекарасынан тыс ерітінділердің таралуын азайтуға көмектеседі және ыңғайлы пайдаланушы интерфейсі мен визуализаторы бар геотехнологиялық ақпараттық жүйе түрінде жүзеге асырылады.
Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Тунгатарова Мадина Советкалиевна
Алынған нәтижелер: Ғылыми-зерттеу жұмысы барысында жер асты шаймалау кезінде технологиялық ерітінділердің жергілікті дебалансына әсер ететін факторларға кешенді талдау жүргізіліп, ағындардың таралуын айқындайтын негізгі гидродинамикалық және геологиялық параметрлер анықталды. Ұяшықтар бойынша дебаланс схемаларын анықтау әдісі әзірленіп, ұңғымалар арасындағы өзара әрекеттесуді дәлірек бағалау мүмкіндігі қарастырылды. Реактивті тасымалдауды модельдеу жүргізіліп, ерітінділерді тарату әдістеріне салыстырмалы талдау жасалды, нәтижесінде квадраттар әдісі сияқты тиімді тәсілдер анықталды. C# тілінде іске асырылған және 2D/3D, OpenGL, WebGL визуализаторларымен толықтырылған геотехнологиялық ақпараттық жүйе әзірленді. Әзірленген шешімдер апробациядан өткізіліп, олардың айдау режимдерін оңтайландыру және пайдалы компонентті өндіру тиімділігін арттырудағы тиімділігі расталды. Алынған нәтижелердің өндірістік қолданылу мүмкіндігі жоғары.
Жарияланымдар тізімі
- Kurmanseiit M., Shayakhmetov N., Aizhulov D., Abdullayeva B., Tungatarova M. Computational Approaches to Assess Flow Rate Efficiency During In Situ Recovery of Uranium: From Reactive Transport to Streamline- and Trajectory-Based Methods // Minerals. – 2025. – Vol. 15. – 835. https://doi.org/10.3390/min15080835
- Kurmanseiit M., Shayakhmetov N., Aizhulov D., Tleuberdy A., Abdullayeva B., Tungatarova M. Comparative Evaluation of Flow Rate Distribution Methods for Uranium In-Situ Leaching via Reactive Transport Modeling // Minerals. – 2025. – Vol. 15. – 1066. https://doi.org/10.3390/min15101066
- Шаяхметов Н. М., Құрмансейіт М. Б., Айжулов Д. Е., Тунгатарова М. С. Оптимизация расходов скважин для повышения эффективности добычи минералов методом подземного скважинного выщелачивания // Сборник докладов Евразийской международной научной конференции «Искусственный интеллект и обратные задачи в науке, технике и индустрии». – 2025. – С. 169–170.
- Абдуллаева Б. Ж., Құрмансейіт М. Б., Тунгатарова М. С., Айжулов Д. Е., Шаяхметов Н. М. Уранды жерасты ұңғымалы шаймалау процесін сандық модельдеуді жеделдету: кері салмақтық арақашықтық интерполяциясы әдісі мен нейрондық желілерді қолдану арқылы гидравликалық қысым теңдеуін шешу // Сборник докладов Евразийской международной научной конференции «Искусственный интеллект и обратные задачи в науке, технике и индустрии». – 2025. – С. 240–242.
- Шаяхметов Н. М., Құрмансейіт М. Б., Айжулов Д. Е., Тунгатарова М. С. Свидетельство о внесении сведений в государственный реестр прав на объекты, охраняемые авторским правом № 56253 от 01.04.2025 на программный модуль «Программный модуль для вычисления распределения траекторий движения фронтов выщелачивающего раствора, на основе метода линий тока для расчета схемы дебаланса растворов при добыче минерала подземным скважинным выщелачиванием».