AP14871587 — Мыстың сұйық экстракциясы кезінде крад түзілуін төмендетудің кешенді технологиясын әзірлеу
Жобаның мақсаты: Күкірт – тұз қышқылы – гептаноид (C7H16) қоспасын және гидро-сульфат-хлорид қоспасын пайдалана отырып, химиялық әдістермен мыс алу процесінде үшінші фазаның түзілуін болдырмау технологиясын әзірлеу.
Өзектілігі: Қазақстан мыс қоры бойынша әлемде 6-шы орында. Осы фактіні ескере отырып, республика үшін мысты сату ЖІӨ-нің екінші маңызды көзі болып табылады. Қазақстан ТМД елдері арасында әлемдік мыс өндірісінің шамамен 4% және мыс өндірісінің 50% жуығын өндіреді. Тек «Ақтоғай Қазминералс» кәсіпорнында оксид кенінен мыс өндіру 2024 жылға дейін жылына шамамен 20 мың тоннаны құрайды. Технология қазақстандық кәсіпорындар үшін де, Австралия, Канада, Замбия және т.б. шетелдік кәсіпорындар үшін де сұранысқа ие. Қазақстанда 2025 жылға қарай оксидті рудадан SX-EW технологиясы бойынша мыс өндіруді жылына 100 мың тоннаға дейін ұлғайту жоспарлануына байланысты бұл технология мыс өндірісін арттыруға және органикалық реагенттердің құнын төмендетуге көмектеседі, бұл қалдықтарды сақтайтын орындарға қоршаған ортаға әсер ету жүктемесі.
Ғылыми жетекшісі: PhD, т.ғ.к., қаумд. профессор, Чепуштанова Татьяна Александровна
Алынған нәтижелер: Жұмыс барысында мыс ерітінділерін сұйық экстракциялау кезінде крад түзілуін химиялық әдістермен басуға бағытталған тиімді технология әзірленді. Зерттеулер нәтижесінде бастапқы ерітінділердің құрамы анықталып, экстрагенттер мен арнайы реагенттердің оңтайлы түрлері таңдалды. Крадтың түзілу механизмі зерттеліп, оның негізгі көзі кремний қосылыстары екені дәлелденді. Арнайы реагенттер мен қоспаларды қолдану арқылы крад көлемін және фазалардың бөліну уақытын айтарлықтай азайтуға қол жеткізілді. Экстракция процесінің оңтайлы режимдері белгіленіп, мыс шығымы арттырылды. Ұсынылған технология өндірістік деңгейде қолдануға ұсынылып, экономикалық тиімділігі дәлелденді.
Жарияланымдар тізімі
- Chepushtanova T.A., Yessirkegenov M.I., Mamyrbayeva K.K., Merkibayev Y.S.
Investigations of the extraction of copper and crud-formation from a pregnant leached solution of the Almaly deposit // Non-ferrous Metals. – 2023. – № 2. – P. 11–19. – DOI: 10.17580/nfm.2023.01.02.
URL: https://www.rudmet.ru/journal/2217/article/36739/ - Chepushtanova T.A., Yessirkegenov M.I., Mamyrbayeva K.K., Merkibayev Y.S., Nikolosky A.
Testing of the optimum extragent for solvent-extraction of Almaly deposit copper // Complex Use of Mineral Resources. – 2023. – № 1. – P. 43–49.
URL: https://kims-imio.kz/wp-content/uploads/2024/04/2023-1-6.pdf - Чепуштанова Т.А., Есиркегенов М.И., Мамырбаева К.К., Тулепбергенов А.К., Николоски А.
Исследование процесса экстракции основных компонентов продуктивного раствора (меди, железа и кремнезема) месторождения Алмалы // Университет еңбектері – Труды Университета. – 2023. – № 1 (90). – С. 23–29. – DOI: 10.52209/1609-1825_2023_1_23.
URL: http://tu.kstu.kz/archive/issue/96 - Chepushtanova T., Yessirkegenov M., Mamyrbayeva K., Akcil A., Gaipov T.
Extraction of Copper from Pregnant Leach Solution (PLS) and Reduction of Crud Formation // Mineral Processing and Extractive Metallurgy Review. – 2024. – P. 1–13. – DOI: 10.1080/08827508.2024.2340545.
(Percentile – 89, Q1). - Chepushtanova T., Yessirkegenova M., Bochevskaya Ye., Sharipova A., Baigenzhenov O., Merkibayev Y., Altmyshbayeva A.
The Testing Results of ACORGA, LIX Extractants and CR60 Crud Mitigation Reagent Influence during SX-EW Copper Extraction // Sustainability (MDPI). – 2024. – P. 1–17. – DOI: 10.3390/su16177815.
URL: https://www.mdpi.com/2071-1050/16/17/7815 - Чепуштанова Т.А., Есиркегенов М.И., Мамырбаева К.К., Меркибаев Е.С.
Способ жидкостной экстракции меди из сернокислых растворов: заявка на патент № 20524/0449.1 от 03.06.2024 г. - Чепуштанова Т.А., Есиркегенов М.И., Мамырбаева К.К., Меркибаев Е.С.
Устойчивое развитие гидрометаллургии меди – принципы и технологии снижения крадообразования при жидкостной экстракции меди: монография. – ISBN 978-601-08-4140-6. – 136 с.