AP09058620 – Қазақмыс корпорациясы" ЖШС кен орны үшін кешенді геодинамикалық мониторинг деректері негізінде Web-ГАЖ әзірлеу

Жобаның негізгі мақсаты: Геодинамикалық процестерге кешенді мониторинг жүргізу және алынған деректерді Web GIS форматында енгізу арқылы тау-кен өндірісі кәсіпорнының өнеркәсіптік қауіпсіздігін қамтамасыз ету

Жобаның өзектілігі: Қазіргі уақытта әлемнің көптеген елдерінде бақылау мақсатында радиолокациялық деректерді белсенді қолдануда. Италияда, Англияда, Нидерландыда, АҚШ-та, Германияда, Жапонияда, Швейцарияда радиолокациялық деректерді талдау мен интерпретациялау әдістерінің прогрессивті дамуы мен модификациясы байқалады. Америка Құрама Штаттарында радарлық интерферометрия саласындағы өзгерістер Ұлттық аэронавтика және ғарыш әкімшілігінің (NASA), Еуропалық Одақта - ЕКА ғылыми жұмыстары аясында жүруде.Радиолокациялық деректерді белсенді пайдаланудың танымал мысалы ретінде 2003 жылы болған әйгілі жер сілкінісіне дейін және одан кейін жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижелерін келтіруге болады. Иранның Бам қаласында. Радиолокациялық мәліметтерді өңдеу нәтижесінде қала маңындағы аудандардағы жер бетіндегі елеулі өзгерістерді және тұрғын аудандардағы қирауды бағалау мүмкін болды.

Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Орынбасарова Эльмира Орынбасаровна

Алынған нәтижелер: 2021–2023 жылдар аралығында зерттеу барысында геодинамикалық мониторинг бойынша кешенді деректер жиналып, талданды, соның ішінде жоғары дәлдікті нивелирлеу, ГНСС өлшемдері және спутниктік InSAR деректері қолданылды. Зерттеу аумағында ықтимал тұрақсыз аймақтар анықталып, 24 пункттен тұратын геодинамикалық полигон құрылды және бастапқы өлшемдер жүргізілді. Кеңістіктік деректердің реляциялық базасы жасалып, жер бетінің шөгу карталары әзірленді. 2022–2023 жылдары бірнеше кезеңдік ГНСС өлшемдері жүргізіліп, олардың нәтижелері спутниктік интерферометрия деректерімен салыстырылып, жоғары сәйкестік көрсетілді. Деформациялық процестер талданып, барлық пункттер бойынша жылжу жылдамдықтары мен бағыттары анықталды. Сонымен қатар, PostgreSQL/PostGIS, QGIS, GeoServer және OpenLayers негізінде корпоративтік WEB-GIS жүйесі әзірленіп, өндірісте енгізілді. Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде жер беті деформацияларын дәл болжауға, өндірістік қауіпсіздікті арттыруға және басқарушылық шешімдердің тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік беретін кешенді мониторинг жүйесі ұсынылды.

Жарияланымдар тізімі

1. Orynbassarova E., Yerzhankyzy A., Shults R., Roberts K., Togaibekov A. Strategies of GNSS processing and measuring under various operational conditions // Naukovyi Visnyk Natsionalnoho Hirnychoho Universytetu. – 2022. – № 3. – P. 146–150. – ISSN 2071-2227. – Scopus CiteScore 1.7 (41 percentile). – URL: https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85135578324&origin=resultslist&sort=plf-f.
2. Akhmetov R., Makhmetova G., Orynbassarova E., Baltiyeva A., Togaibekov A., Roberts K., Yerzhankyzy A. The study of kinematic GNSS surveying for BIM georeferencing // International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences (ISPRS Archives). – 2022. – Vol. 46(5/W1-2022). – P. 7–14. – ISSN 1682-1750. – DOI: 10.5194/isprs-archives-XLVI-5-W1-2022-7-2022. – Scopus CiteScore 1.6 (49 percentile). – URL: https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85125456767&origin=resultslist&sort=plf-f.
3. Орынбасарова Э.О., Камза А.Т., Махметова Г.Н., Ахметов Р.А. Формирование инженерно-геологических баз данных на территорию месторождений // Маркшейдерия и недропользование. – 2022. – № 1 (117). – С. 45–48. – ISSN 2079-3332. – URL: https://bik.sfu-kras.ru/elib/view?id=PRSV-mrkn/2022/1-545916981.
4. Baltiyeva A., Orynbassarova E., Zharaspaev M., Akhmetov R. The results of radar satellite interferometry in studying ground subsidence: cases of the Zhezkazgan deposit, Kazakhstan // Mining of Mineral Deposits. – 2023. – Vol. 17(4). – (in print). – Scopus CiteScore 4.0 (71 percentile).
5. Балтиева А., Орынбасарова Э., Тогайбеков А. Комплексный мониторинг геодинамических процессов земной поверхности на примере Жезказганского месторождения. – Saarbrücken: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2023. – 978-620-6-78489-0. – URL: https://www.morebooks.de/shop-ui/shop/product/9786206784890.
6. Орынбасарова Э.О., Ахметов Р.А., Балтиева А.А., Ержанкызы А. Определение оптимального метода постобработки ГНСС-измерений в условиях геодинамического мониторинга // Горный журнал Казахстана. – 2023. – № 6. – С. 32–37. – DOI: 10.48498/minmag.2023.218.6.004.