AP08957443 – Алматы қаласындағы ауыр металдармен ластанған топырақтарды фиторемедиациялау үшін гипераккумуляторлы өсімдіктерді таңдаудың ғылыми негіздемесі
Жобаның мақсаты: Алматы қаласындағы ауыр металдармен ластанған топырақтарды фиторемедиациялау үшін тиімді гипераккумуляторлық өсімдіктердің ғылыми негізделген іріктеуін әзірлеу.
Өзектілігі: Жоба Алматы қаласындағы ауыр металдармен ластанған топырақтарды фиторемедиациялау үшін гипераккумуляторлық қондырғыларды зерттеуге бағытталған. Жоба аясында мегаполистерді экологияландыру мақсатында Алматы қаласындағы ауыр металдармен ластанған топырақтарды фиторемедиациялау, оның экологиялық жағдайын жақсарту үшін өсімдіктер – гипераккумуляторларды іріктеу бойынша ғылыми жұмыстар жүргізілмек. Бұл тапсырма өзекті, өйткені Қазақстан үшін қоршаған ортаны қорғау (ҚР Экологиялық кодексі, 01.09.2007 ж.) және, атап айтқанда, жер ресурстарын қорғау және қалпына келтіру (Қазақстан Республикасының Жер кодексі) саласындағы негізгі заңды іске асыру (20.06.2003) маңызды болып табылады.
Ғылыми жетекшісі: Биология ғылымдарының докторы, Доцент, Елікбаев Бақытжан Көшкінбайұлы
Алынған нәтижелер: Бұл жұмыста Алматы қаласының топырақтарындағы ауыр металдардың мөлшері стандартты әдістер арқылы зерттеліп, Райымбек көшесі бойында мырыштың шекті мөлшерден асуы анықталды. Зерттелген топырақтардың гранулометриялық құрамы жеңіл және орташа саздақ екені анықталып, бұл элементтердің жиналуына әсер ететіні көрсетілді. Тәжірибе барысында 12 өсімдік түрі зерттеліп, олардың 4-еуі гипераккумуляторлық қасиет көрсетті. Lamiaceae тұқымдасына жататын өсімдіктер кобальтты, Tagetes patula nana қорғасынды, ал Brassica napus пен Phaseolus acutifolius кадмийді тиімді жинақтайтыны анықталды. Сонымен қатар Echinacea purpurea мен Brassica napus қосарланған фиторемедиациялық қасиетке ие екені көрсетілді. Алынған нәтижелер бұл өсімдіктерді Алматы және басқа өнеркәсіптік аймақтардың ластанған топырақтарын тазартуда қолдануға мүмкіндік береді. Жұмыс экологиялық тұрғыдан маңызды және арзан әрі тиімді «жасыл» технологияларды қолданудың болашағын көрсетеді.
Жарияланымдар тізімі
- Yelikbayev B.K., Pagano M.C., Jamalova G.A. Hyperaccumulator plants for phytoremediation of soil contaminated with heavy metals // Bulletin of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan (Вестник НАН РК). – 2020. – Vol. 5, No. 387. – P. 34–40. – ISSN 1991-3494. – DOI: https://doi.org/10.32014/2020.2518-1467.140.