AP19175411 — катодты мыс өндірісінде электролиз процесін интенсивтендірудің кешенді технологиясын әзірлеу
Жобаның мақсаты: Электр энергиясын тұтынуды арттыру себептерін болдырмау бойынша ұсынымдар әзірлеу арқылы үймелі шаймалау, сұйық экстракция және электролиз әдісімен катодты мыс өндірісінің өзіндік құнын төмендету мақсатында катодты мыс өндірісінде электролиз процестерін интенсивтендірудің кешенді технологиясын әзірлеу.
Өзектілігі: Соңғы жылдары алынған электролиттік Мыстың сапасына қойылатын талаптар артып келеді, 2000 жылдары бұл мәселе дендритті түзілімдерді төмендету және катодты мыстың қорғасын құрамын төмендету мақсатында ток тығыздығын төмендетуге көшу арқылы шешілді. Қазіргі уақытта бірқатар шетелдік зауыттарда 230 А/м2 ток тығыздығына қол жеткізілді, ал Кипрдегі зауытта, Hellenic Copper Mines Ltd.ток тығыздығын 260 А/м2 дейін арттыру тәжірибелері жүргізілуде. Осындай жоғары ток тығыздығына қол жеткізу электролиз процесін жеделдету оңай емес, ол келесі жолмен шешіледі. Электр энергиясының аз шығынын сақтау және сурьма тұздарының қауіпті гидролизін болдырмау үшін бос күкірт қышқылының мөлшері 200-230 г/л дейін жоғарылайды.сонымен қатар, диффузиялық кинетика режиміне түспеу үшін ерітіндідегі мыс мөлшері 40-46 г/л дейін жеткізіледі, ерітіндінің температурасы 60-65°дейін көтеріледі. Катодты мыс өндіретін бірқатар шетелдік зауыттарда мыс иондарының тұндыру процесін жеделдету мақсатында ток тығыздығын 190 а/м2-ден 260 А/м2-ге дейін арттырады, дендритті өсуді азайту мақсатында беттік белсенді заттардың әртүрлі комбинацияларының әсерін зерттейді. Әрине, электролиз процесі үшін көрсетілген қоспаларсыз жұмыс істеген дұрыс болар еді, бірақ токтың тығыздығы өте жоғары болған кезде сапаны бақылау үшін катодты мыс парақтарының бетін тегістеу үшін қосу керек.
Ғылыми жетекшісі: Ph.D. докторы, Есіркенов Мейірбек Ибрагимұлы
Алынған нәтижелер: Мыстың электролизі процесінде дендритті өсінділердің түзілу және басылу шарттары анықталып, материалдарға кешенді физика-химиялық зерттеулер жүргізілді. Ақтоғай кен орнының өнімді ерітінділерінің құрамы зерттеліп, негізгі және қоспа элементтердің концентрациялары анықталды. Электролиз және экстракция процестерінде қоспалардың мінез-құлқы мен олардың катодты мыс сапасына әсері бағаланды, қорғасынмен ластануды 0,1–0,2 %-ға дейін төмендету әдістері әзірленді. Қорғасын анодтарының коррозиясы мен ток тиімділігіне әсер ететін факторлар зерттеліп, оңтайлы жұмыс параметрлері белгіленді. Арнайы реагенттердің дендрит түзілуіне әсері анықталып, олардың морфологиясы мен өсу механизмдері талданды. Зерттеу нәтижесінде дендриттердің түзілуін 97,7–99,4 % дейін төмендетуге мүмкіндік беретін тиімді технологиялық шешімдер ұсынылды.
Жарияланымдар тізімі
1. Chepushtanova T. A. et al. Development of an Enhanced Method for Copper Extraction from Sulfuric Acid Solutions //Kompleksnoe Ispolzovanie Mineralnogo Syra= Complex use of mineral resources. – 2025. – Т. 334. – №. 3. – С. 99-109. https://doi.org/10.31643/2025/6445.32